Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie

Prokurator IPN – zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jednolity: Dz. U. z dnia 13 stycznia 2023 r., poz. 102) - wszczyna i prowadzi śledztwa w sprawach czynów popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a dotyczących:

• zbrodni nazistowskich,
• zbrodni komunistycznych,
• innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne,
• a nadto w sprawach czynów dotyczących innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie, a ujawnionych w treści orzeczeń zapadłych na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 442).

Należy wskazać, iż prokuratorom Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i oddziałowych komisji ścigania zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawach określonych powyżej przysługują wszystkie uprawnienia prokuratora prokuratury powszechnej i byłych prokuratorów jednostek wojskowych. Prokuratorzy IPN stanowią jednostki organizacyjne prokuratury w rozumieniu umów międzynarodowych, wiążących Rzeczpospolitą Polską z innymi państwami, o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych.

Do prowadzenia śledztw przez prokuratora Instytut Pamięci Narodowej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Celem śledztw prowadzonych w IPN jest również wyjaśnienie okoliczności sprawy, w szczególności ustalenie osób pokrzywdzonych, a śmierć sprawcy nie może stanowić przeszkody do realizacji celu.

Nadto prokurator oddziałowej komisji jest uprawniony do kierowania wniosków i występowania przed sądami w sprawach o uznanie za nieważne orzeczeń w trybie określonym w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego .

Prokuratorzy Komisji Ścigania, we współpracy z Biurem Poszukiwań i Identyfikacji IPN oraz ośrodkami naukowymi, ujawniają nieznane dotychczas miejsca pochówku i ustalają tożsamość szeregu ofiar, skrycie zamordowanych i pochowanych przez funkcjonariuszy niemieckich i funkcjonariuszy państwa komunistycznego.

W wyniku aktów oskarżenia skierowanych przez prokuratorów pionu śledczego IPN zapadło wiele wyroków skazujących sprawców zbrodni komunistycznych z okresu stalinowskiego i lat późniejszych.

Prokuratorzy Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Lublinie prowadzą również czynności związane z podejmowaniem śledztw w sprawach z zakresu „zbrodni nazistowskich”, które wytworzone zostały przez byłe Okręgowe Komisje Badania Zbrodni Hitlerowskich i do tej pory pozostawały w stadium zawieszenia.