Konferencja naukowa „Katolickie elity wobec systemów totalitarnych (1939–1989). W 80. rocznicę męczeńskiej śmierci błogosławionego biskupa Władysława Gorala”

Przyczynkiem do konferencji była 80. rocznica śmierci bł. bp. Władysława Gorala (1898–1945) – biskupa pomocniczego lubelskiego, wybitnego duszpasterza, pedagoga, społecznika. Aresztowany 17 listopada 1939 r. w ramach niemieckiej akcji „Sonderaktion Lublin”, trafił do więzienia na Zamku w Lublinie, a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. W odosobnieniu przez ponad pięć lat znosił brutalne warunki i całkowitą samotność – pozbawiony sakramentów, kontaktu z ludźmi, skazany na duchową torturę.

Bp Goral zginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Według najnowszych ustaleń badawczych został przewieziony do KL Ravensbrück, gdzie poniósł śmierć prawdopodobnie między 21 a 29 kwietnia 1945 r. Przez dekady brakowało jednoznacznych danych w tym zakresie – niemiecki aparat represji dążył do zatarcia śladów swoich zbrodni. Bp Goral został beatyfikowany w 1999 r. jako jeden ze 108 Męczenników okresu II wojny światowej.

Konferencja podzielona została na 3 panele. Pierwszy z nich – Katolicy wobec systemów totalitarnych w okresie II wojny światowej – postawy i refleksje – prowadził dr hab. Cezary Taracha, prof. KUL. Udział w tym panelu wzięli: prof. dr hab. Olga Płaszczewska, Natalia Tułasiewicz-Wala, dr Danuta Drywa, dr Ewa Kowalska, Arkadiusz Maślach, dr hab. Dariusz Miszewski, prof. ASW. Prelegenci prezentując działalność Alfreda Jesionowskiego, bł. Natalii Tułasiewicz oraz Karola Stojanowskiego, jak również ukazując zbiorowy portret duchowieństwa pomorskiego czy mord na Polakach w Katyniu dowiedli – jak powiedział moderator panelu prof. C. Taracha – że ich bohaterowie żywili wiarę wbrew nadziei, stając w obliczu niemieckiego narodowego socjalizmu oraz komunizmu.

W drugim panelu – prowadzonym przez dr. Pawła Sokołowskiego – swoje wystąpienia na temat osoby bł. bp. Władysława Gorala zaprezentowali: ks. mgr lic. Józef Maciąg, ks. dr Robert Ogrodnik, dr hab. Cezary Taracha, prof. KUL oraz ks. dr hab. Jarosław Marczewski. W panelu tym prelegenci skupili się na zaprezentowaniu nieznanych lub mniej znanych faktów z życia błogosławionego, jak epizod harcerski. Przeprowadzono też ciekawą analizę listów obozowych biskupa oraz zwrócono uwagę na nieznane dotąd okoliczności jego śmierci. Według najnowszych ustaleń badawczych bp Goral został przewieziony do KL Ravensbrück, gdzie zginął prawdopodobnie między 21 a 29 kwietnia 1945 r.

Trzeci panel (Elity katolickie wobec ideologii komunistycznej po 1945 r.) prowadził ks. dr hab. Jarosław Marczewski, a udział wzięli w nim: dr Mariola Błasińska, dr Robert Derewenda, dr hab. Łucja Marek, dr Monika Litwińska oraz Adam Hlebowicz. Tym razem paneliści skupili się na przedstawieniu metod celowego działania władzy komunistycznej wobec społeczeństwa polskiego skupionego m.in. wokół ks. Franciszka Blachnickiego, jak i wybranych przedstawicieli polskich elit katolickich, jak: Wanda i Andrzej Półtawscy czy Janina i Jerzy Janikowie. Konferencję zamykał referat prezentujący rolę polskiej inteligencji katolickiej w podtrzymaniu tożsamości religijnej i narodowej Polaków pozostających w ZSRS po II wojnie światowej.

Konferencję zakończyła dyskusja na temat martyrologii polskiej inteligencji katolickiej, jaka miała miejsce w dwóch systemach totalitarnych – niemieckim narodowym socjalizmie oraz komunizmie.