Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie

W dniach 17-18 listopada 2017 r.  odbyła się w Warszawie ogólnopolska konferencja naukowa „Zagłada ziemiaństwa polskiego na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej w latach 1917-1921. Wybrane problemy”. Miejscem obrad był Przystanek Historia Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki (ul. Marszałkowska 21/25). W wydarzeniu tym wzięli udział badacze reprezentujący najważniejsze ośrodki naukowe w Polsce. Zakreślone w tytule ramy chronologiczne to szczególnie trudny okres końca Wielkiej Wojny, rewolucji rosyjskiej i batalii o wschodnią granicę Polski. To czas chaosu i bezwzględnej rozprawy z faktycznymi i wyimaginowanymi wrogami nowego porządku w Rosji. Rewolucyjna „pożoga” dotarła w 1920 r. wraz z Armią Czerwoną aż do centralnej Polski. Uczestnicy konferencji przedstawią tytułowe zagadnienie zarówno w kontekście strat osobowych jak i materialnych. Próbę bilansu uzupełnią omówienia losów wybranych rodzin i majątków. Podstawę wystąpień uczestników konferencji stanowi zróżnicowany korpus źródeł, w tym materiały wspomnieniowe, prasa, publicystyka, ikonografia, korespondencja oraz ślady kultury materialnej. Współorganizatorami konferencji byli Instytut Pamięci Narodowej (Centrala oraz Oddział w Lublinie) i Polskie Towarzystwo Ziemiańskie.

Patronat medialny: TVP Historia, „wSieci Historii”, „Mówią Wieki”.

Program konferencji

17 listopada 2017 (piątek)

• 10.00-10.30 - Otwarcie konferencji

I

Prowadzenie: prof. Jan Żaryn (UKSW)

• 10.30-10.50 prof. Roman Jurkowski (UWM) - Ziemiaństwo polskie z północno-wschodnich Ziem Zabranych w latach 1914-1921. Próba bilansu strat ludzkich i materialnych.
• 10.50-11.10 prof. Mikołaj Iwanow (UO) - Losy ziemiaństwa polskiego na obszarze północno-wschodnim dawnych Ziem Wschodnich Rzeczpospolitej w okresie 1917-1939.
• 11.10-11.30 prof. Piotr Cichoracki (UWr) - Nadzieje i rozczarowania. Ziemiaństwo ziem północno-wschodnich w latach 1919-1920.
• 11.30-11.50 dr hab. Krzysztof Latawiec (UMCS) - Losy przedstawicieli arystokracji i ziemiaństwa rosyjskiego po rewolucji.
• 11.50-12.30 dyskusja
• 12.30-13.00 przerwa kawowa

II

Prowadzenie: prof. Roman Jurkowski (UWM)

• 13.00-13.20 dr hab. Marcin Kruszyński (IPN) - Pokój ryski jako podstawa ładu politycznego w Europie Wschodniej. 
• 13.20-13.40 dr hab. Dorota Sula (Muzeum Gross-Rosen) - Repatriacja Polaków z Rosji od 1918 r. do traktatu ryskiego.
• 13.40-14.00 dr Aneta Dawidowicz (UMCS) - Echa rewolucji rosyjskiej na łamach polskiej prasy.  
• 14.00-14.20 dr Tomasz Osiński (IPN) - O rewolucyjnych nastrojach wśród robotników rolnych na Lubelszczyźnie w latach 1918-1921.
• 14.20-15.00 dyskusja
• 15.00-16.00 przerwa

III

Prowadzący: dr Tomasz Osiński (IPN)

• 16.00-16.20 Maria Brodzka-Bestry (Zamek Królewski w Warszawie) - Losy jednego z polskich majątków na Łotwie - Krażów ( Darzi ) Krażowskich herbu Świeńczyc.
• 16.20-16.40 Piotr Szymon Łoś (PTZ) - Zagłada ziemiaństwa polskiego na Podolu w kontekście niepublikowanych wspomnień Marii z Paygertów Bobrzyńskiej.
• 16.40-17.00 Jan Maria Jackowski - Zagłada ziemiaństwa kresowego w utworach Ks. Jana Gnatowskiego (1855-1925) oraz jego przestroga przed bolszewizmem.
• 17.00-17.20 dr hab. Tomasz Kargol (UJ) - Zagłada ziemiaństwa polskiego na Ziemiach Zabranych w latach 1917-1921 na przykładzie rodziny Podhorskich.
• 17.20-17.40 dr Ewelina Kostrzewska (UŁ) - Kobiece odczuwanie traumy - lata 1917-1921 w relacjach ziemianek.
• 17.40-18.40 dyskusja
• 18.40 Zakończenie obrad

18 listopada 2017 (sobota)

IV

Prowadzący: prof. Jerzy Malinowski (UMK)

• 9.30-9.50 prof. Tadeusz Bernatowicz (UW) - Zatracanie pamięci. Siedziby Komarów w Republice Litewskiej (Litwie kowieńskiej) w latach 1918-1940.
• 9.50-10.10 dr hab. Joanna Kucharzewska (UMK) - Stan zachowania obiektów pałacowych na terenie Podola w oparciu o wybrane przykłady.
• 10.10-10.30 Tomasz Kuba Kozłowski (Dom Spotkań z Historią) - Ikonografia wojskowa i korespondencja żołnierska jako źródło wiedzy o losach rezydencji na Kresach w latach Wielkiej Wojny 1914 – 1918.
• 10.30-10.50 Wioletta Brzezińska-Marjanowska (Muzeum Wsi Kieleckiej) - Zniszczenia w architekturze rezydencjonalnej w latach 1914-1921 na Wołyniu w oparciu o wybrane przykłady.
• 10.50-11.30 dyskusja
• 11.30-11.50 przerwa kawowa

V

Prowadzący: Piotr Szymon Łoś (PTZ)

• 11.50-12.10 Zuzanna Żubka-Chmielewska (IH PAN) - Dom, który stoi; świat, którego nie ma. Mieszkańcy Łuki Moszczańskiej ( obwód Winnicki ) w rzeczywistości Wielkiej Wojny i rewolucji.
• 12.10-12.30 Teresa Bagińska-Żurawska (Muzeum-Zamek w Łańcucie), Antoniny po „Pożodze”.
• 12.30-12.50 Emilia Dziewiecka (UKSW) - Zagłada kresowej szlachty i jej siedzib 1917-1920 oczami ziemianek.
• 12.50-13.30 dyskusja
• 13.30 Zakończenie konferencji.