Konferencja naukowa „Obchody Milenium Chrztu Polski w aspekcie regionalnym i ogólnopolskim” - Lublin, 12-13 maja 2026 - Aktualności Instytut Pamięci Narodowej

Pierwszy panel konferencji pt. Obchody Milenium Chrztu Polski w aspekcie regionalnym i ogólnopolskim składał się z czterech referatów. Poprowadził go ks. dr hab. Włodzimierz Bielak (KUL). Otworzyło go wystąpienie dr hab. Roberta Łatki poświęcone omówieniu programu przygotowań i samych obchodów Milenium Chrztu Polski przygotowanych przez ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Cel „Wielkiej Nowenny” stanowiła nie tylko odnowa religijna i moralna narodu, lecz również wzmocnienie poczucia patriotyzmu. Kolejne referaty dotyczyły przygotowań oraz przebiegu uroczystości milenijnych w archidiecezji gnieźnieńskiej. Dr hab. Elżbieta Wojcieszyk (OIPN w Poznaniu) omówiła to zagadnienie na przykładzie diecezji poznańskiej i gnieźnieńskiej, ks. dr Albert Warso (KUL, Szkoła Główna Mikołaja Kopernika w Warszawie) diecezji sandomierskiej, a ks. dr Paweł Kostrzewski (Instytut Wyższych Studiów Teologicznych) częstochowskiej. Panel zakończyła krótka dyskusja i odpowiedzi uczestników na pytania zadawane przez publiczność.

Drugi panel pierwszego dnia konferencji – prowadzony przez dr Pawła Sokołowskiego (OIPN w Lublinie) został poświęcony przebiegowi przygotowań i przebiegu obchodów w poszczególnych regionach. Otworzył go jednak referat ks. dr hab. Dominika Zamiatały, prof. UKSW, omawiający działania ks. abp. Bolesława Kominka jako przewodniczącego Komisji Duszpasterskiej Episkopatu, w gestii której znajdowało się ułożenie programu uroczystości, oraz członka Komisji Maryjnej Episkopatu odpowiedzialnej za przygotowanie materiałów duszpasterskich. Kolejne trzy wystąpienia dotyczyły przebiegu obchodów w wybranych regionach Polski. Prof. dr hab. Jacek Knopek omówił je na przykładzie ziemi chojnickiej; dr hab. Radosław Domke (Uniwersytet w Zielonej Górze) woj. zielonogórskiego. Obaj prelegenci przedstawili w ten sposób lokalny wymiar uroczystości milenijnych, w tym zaangażowanie miejscowej społeczności. Ks. dr Piotr Tylec (KUL) w swoim wystąpieniu sięgnął do relacji sporządzonej przez ks. Franciszka Trochonowicza, która pozwala poznać, w jaki sposób postrzegał Milenium proboszcz jednej z lokalnych parafii (Janów Lubelski). Panel zakończyła krótka dyskusja i odpowiedzi uczestników na pytania zadawane przez publiczność.

Trzeci panel, poprowadzony przez dr Małgorzatę Chomę-Jusińską (OIPN w Lublinie) został poświęcony reakcji rządzących na obchody Milenium Chrztu Polski. W pierwsze dwa referaty wygłoszone przez dr Kejetana Hamerlaka (OIPN w Katowicach) i dr hab. Macieja Strutyńskiego (badacz niezależny) zawierały analizę percepcji uroczystości odpowiednio przez władze polityczne oraz ich opisowi i ocenie dokonanej przez publicystykę w PRL. Kolejne dwa referaty przygotowane przez dr hab. Krzysztofa Sychowicza (OIPN w Białymstoku) oraz Sebastiana Graniczkowskiego (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie) poświęcone zostały odpowiednio polityce władz partyjno-państwowych wobec Kościoła na przykładzie woj. białostockiego oraz działaniom pracowników aparatu represji wobec obchodów Milenium Chrztu Polski w woj. krakowskim. Panel zakończyła krótka dyskusja i odpowiedzi uczestników na pytania zadawane przez publiczność.

Ostatni panel pierwszego dnia konferencji, prowadzony przed dr hab. Jacka Wołoszyna (prof. KUL, IPN) stanowi uzupełnienie poprzednich referatów. Ich treść dotyczy bowiem zorganizowanych przez rządzących obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego pomyślanych jako sposób na zneutralizowanie uroczystości Milenium Chrztu Polski. Obaj referenci starali się podkreślić lokalną specyfikę wspomnianych imprez. Dr Robert Kolasa (Wyższa Szkoła Kadr Menadżerskich w Koninie) omówił te działania na przykładzie wybranych powiatów północnej Wielkopolski. Przedstawił nie tylko imprezy przygotowywane przez władze partyjno-państwowe, lecz również dokonał analizy treści oficjalnego przekazu propagandowego. Celem było ukazanie podobieństw i różnić między centralnymi wytycznymi a ich realizacją na szczeblu regionalnym. Dr Krzysztof Kierski (Delegatura IPN w Olsztynie) zajął się z kolei wydarzeniami w diecezji warmińskiej. Przedmiotem jego wypowiedzi stała się m.in. roli aparatu represji, którego funkcjonariuszom powierzono zadania związane z utrudnianiem stronie kościelnej organizacji własnych uroczystości. Panel zakończyła krótka dyskusja i odpowiedzi uczestników na pytania zadawane przez publiczność.

Szósty panel, prowadzony przez dr. Rafała Drabika (IPN w Warszawie), dotyczył recepcji obchodów Milenium Chrztu Polski, również w środowiskach polonijnych. Dr hab. Wojciech Kucharski (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” we Wrocławiu) przedstawił analizę narzędzi dyplomacji publicznej wykorzystywanych przez polskich biskupów do informowania świata o zbliżających się uroczystościach milenijnych. Następnie dr hab. Piotr Rachwał i Mikołaj Radomski (KUL) omówili przygotowania do obchodów Milenium Chrztu Polski w Brazylii, organizowanych przez Naczelną Radę Obchodów 1000-lecia Polski Chrześcijańskiej. Panel zamknął referat dr. Arkadiusza Maślacha (ZSE im. A.J. Vetterów w Lublinie), poświęcony analizie przekazu emigracyjnej „Myśli Polskiej” dotyczącego Milenium oraz pytaniu, czy miał on charakter bardziej polityczny czy religijny.

Ostatni, siódmy panel, prowadzony przez dr. Władysława Rożkowa (OIPN w Lublinie), poświęcony został materialnym śladom Milenium i Tysiąclecia w przestrzeni publicznej. Józef Świderczuk (OIPN w Poznaniu) przedstawił inwestycje i fundacje kościelne związane z uroczystościami milenijnymi w Poznaniu oraz działania władz zmierzające do ograniczenia społecznych inicjatyw. Dr Karol Kubicki omówił genezę pomnika papieża Jana XXIII we Wrocławiu jako jednego z przykładów napięć między państwem a Kościołem. Z kolei dr Maciej Musiał (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” we Wrocławiu) zaprezentował ideę szkół-pomników Tysiąclecia Państwa Polskiego na przykładzie wrocławskich „tysiąclatek”.

Konferencję zamknął Dyrektor Oddziału IPN w Lublinie, dr Robert Derewenda. Serdecznie dziękujemy wszystkim prelegentom, moderatorom oraz uczestnikom za obecność, interesujące wystąpienia, inspirujące dyskusje i wspólnie spędzony czas.