Nawigacja

Edukacja – Lublin

Filmy

W roku szkolnym 2015/2016 OBEP w Lublinie proponuje uczniom udział w projekcie „O historii z filmem” – podczas lekcji odbywa się projekcja wybranego przez nauczyciela filmu z serii „Z archiwum IPN” z towarzyszącą prelekcją. Box filmowy przekazujemy nieodpłatnie zainteresowanym szkołom.

Kontakt: Agnieszka Jaczyńska, tel. 81 53 63 463, e-mail: agnieszka.jaczynska@ipn.gov.pl

Szczegółowy wykaz filmów poniżej:


Seria „Z archiwum IPN” 

„ZAPORCZYCY” 
Filmowy dokument o powojennej epopei najbardziej znanego na Lubelszczyźnie oddziału partyzanckiego mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”, który od wiosny 1945 do wiosny 1947 r. przeprowadził ponad 600 akcji zbrojnych, staczając około 60 większych walk z siłami resortu bezpieczeństwa. Świadkowie oraz historycy IPN opisują narastający od lipca 1944 r. terror komunistycznej władzy wymierzony w środowisko żołnierzy Armii Krajowej na Lubelszczyźnie. Celem tego terroru była całkowita fizyczna likwidacja środowiska niepodległościowego. Represje spowodowały, że lasy na nowo zapełniły się partyzantami, którzy woleli ginąć z bronią w ręku, niż stać się bezbronnymi ofiarami ubeckich katowni. Jako komentatorzy występują w filmie pracownicy lubelskiego Oddziału IPN: Leszek Pietrzak, dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Realizacja: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.


„USKOK”
Film przedstawia zakończone tragicznie, powojenne losy jednego z najbardziej znanych dowódców AK-WiN na Lubelszczyźnie kpt. Zdzisława Brońskiego ps. „Uskok”, który zginął 21 maja 1949 r., we wsi Nowogród k. Łęcznej, w bunkrze wykonanym pod stodołą, otoczony przez żołnierzy KBW i funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. W zdobytym bunkrze UB natrafiło na pamiętnik „Uskoka” (rzecz unikalna w warunkach partyzanckich), który – odnaleziony po latach w archiwum IPN – stanowi dziś bezcenne źródło ilustrujące okres tworzenia się komunistycznej rzeczywistości w Polsce, widziany oczami ukrywającego się żołnierza WiN. Prezentowane w filmie fragmenty pamiętnika (który wydany został drukiem przez IPN w 2004 r.) uzupełniają wypowiedzi świadków oraz komentarze historyków lubelskiego Oddziału IPN: dr. Sławomira Poleszaka i dr. Rafała Wnuka.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Realizacja: Adam Sikorski. Produkcja: TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.

„OSTATNI...”
Film prezentuje sylwetkę ostatniego ukrywającego się z bronią w ręku partyzanta niepodległościowego podziemia na Lubelszczyźnie, Józefa Franczaka ps. „Lalek”, mechanizm osaczania go przez aparat resortu bezpieki, a w końcu dramatyczne okoliczności jego śmierci w walce z obławą MO i SB w dniu 21 października 1963 r. Unikalne relacje osób najbliżej związanych z partyzantem oraz nieznane dotąd materiały archiwalne IPN, pokazujące obraz niezłomnego bohaterstwa i kulisy zdrady. Film powstał przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Jako komentatorzy wydarzeń występują pracownicy lubelskiego Biura Edukacji Publicznej: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Realizacja: Adam Sikorski. Produkcja: TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.

„ORLIK”
Obraz bohaterskiej walki majora Mariana Bernaciaka ps. „Orlik”, jednego z najaktywniejszych dowódców powojennej partyzantki AK-WiN, operującego głównie na terenie rodzinnej Ziemi Puławskiej. Jego głośną akcją było opanowanie więzienia UB w Puławach 24 kwietnia 1945 r. (uwolniono 107 więźniów). 24 maja 1945 r., w rejonie wsi Las Stocki, oddział „Orlika” stoczył największą powojenną bitwę podziemia niepodległościowego, zadając dotkliwe straty siłom sowieckiego NKWD. 27 lipca 1945 r. , na stacji kolejowej Bąkowiec k. Dęblina, partyzanci „Orlika” uwolnili 136 więźniów z transportu wiezionego do Wronek. Major „Orlik” zginął w walce 24 czerwca 1946 r., pod wsią Trojanów. Wśród występujących w filmie podkomendnych „Orlika” nie zabrakło znanego historyka i publicysty tematyki AK-owskiej - Jerzego Ślaskiego. Film prezentuje unikalne materiały NKWD, dokumentujące zwalczanie przez siły sowieckie polskiej partyzantki. Jako komentatorzy wydarzeń występują pracownicy lubelskiego IPN: dr Rafał Wnuk, dr Sławomir Poleszak i Leszek Pietrzak.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Realizacja: Adam Sikorski. Produkcja: TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.

„CUD LUBELSKI”
Film ukazuje mało znane okoliczności wydarzeń z lipca 1949 r., związanych z tzw. Cudem Lubelskim. 3 lipca 1949 r., w lubelskiej katedrze, na obrazie Matki Boskiej Częstochowskiej pojawiła się łza. Cud ściągnął do Lublina rzesze wiernych z całego kraju. Oznaki religijności wywołały przeciwdziałania władz komunistycznych: antykościelne wiece, agresywną nagonkę w prasie oraz liczne prowokacje i utrudnienia. 13 lipca, w niewyjaśnionych okolicznościach, w okolicach katedry, doszło do śmierci młodej mieszkanki Lublina. 17 lipca sprowokowano starcia uliczne z milicją, w wyniku których aresztowano kilkaset osób (około 100 stanęło następnie przed sądem). Walorem filmu są unikalne materiały archiwalne i filmowe z tamtego okresu. Wśród świadków opisujących ówczesne zdarzenia występuje m.in. abp Bolesław Pylak. Tło wydarzeń komentuje pracownik IPN Lublin – dr Jacek Wołoszyn.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Film zrealizowany przez TVP S.A. Oddział w Lublinie we współpracy z IPN Oddział w Lublinie. Czas: 23 min. Rok produkcji: 2006.

„PARTYZANCKIE DZIECI”
Gdy wypalił się powojenny zbrojny opór podziemia niepodległościowego, w latach 1947– 1956, na scenie polskich dziejów pojawiła się fala tzw. drugiej konspiracji – podziemnych organizacji młodzieżowych. Był to niezwykły wyraz buntu ówczesnego młodego pokolenia wobec tworzącej się brutalnej rzeczywistości komunistycznej. Cena za patriotyczne zaangażowanie bywała wówczas wysoka. Tak było w przypadku Tadeusza Klukowskiego (syna dr Zygmunta Klukowskiego ze Szczebrzyszyna, znanego działacza niepodległościowego i społecznika), z wyroku śmierci straconego w 1953 r. w więzieniu na Mokotowie. Jednym ze świadków w filmie jest historyk prof. Jerzy Markiewicz, autor znanych książek o partyzantce II wojny światowej na Zamojszczyźnie. Jako komentatorzy wydarzeń występują pracownicy lubelskiego IPN: dr Rafał Wnuk i dr Jacek Wołoszyn.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja: TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.

„OPERACJA C-1”
Film odsłania kulisy prowokacji o kryptonimie „C-1”, prowadzonej w latach 1948–1954 przez peerelowski i sowiecki resort bezpieczeństwa przeciwko resztkom frakcji banderowskiej ukraińskiego podziemia OUN-B i UPA w Polsce oraz w Związku Sowieckim. W wyniku operacji komunistyczna bezpieka przejęła pełną kontrolę nad szlakami kurierskimi między ośrodkami ukraińskimi na Zachodzie a strukturami podziemia OUN-B i UPA na Ukrainie (część dróg przerzutowych wiodła przez tereny południowo-wschodniej Lubelszczyzny). Jako komentatorzy wydarzeń występują pracownicy IPN: dr Rafał Wnuk i Mariusz Zajączkowski (OBEP Lublin) oraz dr Igor Hałagida (OBEP Gdańsk).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja: TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min.

„WOŁYNIAK”
Film ukazujący postać kpt. Józefa Zadzierskiego ps. „Wołyniak”, partyzanckiej legendy Lasów Janowskich i terenów położonych nad środkowym Sanem. Związany z nurtem konspiracji narodowej, walczył w zgrupowaniu oddziałów Narodowej Organizacji Wojskowej, dowodzonym przez „Ojca Jana”, a od grudnia 1943 r. samodzielnie – chroniąc polskie wsie przed Niemcami i UPA. W lipcu 1944 r. stanął na czele zorganizowanej przez siebie Milicji Obywatelskiej w Leżajsku. Uwięziony przez NKWD (wrzesień 1944), zbiegł z transportu na Wschód. Zorganizował oddział walczący na dwa fronty: z władzą komunistyczną i Ukraińcami. Rozbił kilka posterunków milicji w terenie. Z powodu gangreny rany odniesionej w potyczce z KBW w grudniu 1946 r. popełnił samobójstwo.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk (IPN Lublin), dr Krzysztof Kaczmarski (IPN Rzeszów) oraz autor książek o „Wołyniaku” Dionizy Garbacz.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2007. Czas: 24 min. 

„WRÓG LUDU” 
Film poświęcony zbrodniczej działalności mało znanego wojskowego pionu komunistycznej bezpieki – Informacji Wojskowej, która w latach 1944–1956 dokonywała krwawych czystek w polskiej armii, usuwając z niej ludzi, których „winą” była służba w przedwojennym Wojsku Polskim, konspiracyjna walka w Armii Krajowej lub powrót do Kraju z polskich formacji walczących na Zachodzie. Wiele z tych osób, za sprawą Informacji Wojskowej, za swą patriotyczną przeszłość przeżyło koszmar stalinowskich więzień i tortur, a niekiedy zapłaciło najwyższą cenę życia. Symbolem działalności Informacji Wojskowej na Lubelszczyźnie były m.in.: obóz filtracyjny w dawnym obozie hitlerowskim na Majdanku, obóz internowania w Skrobowie czy egzekucje dokonywane we wsi Kąkolewnica i lesie Baran.
Jako komentatorzy występują w filmie pracownicy lubelskiego Oddziału IPN: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 30 min. 

„ZBRODNIA WPISANA W SYSTEM”
Film demaskujący prawdziwe oblicze komunistycznej władzy w Polsce, która w pierwszych latach powojennych oparła swe rządy na krwawym terrorze. Filarem nowego systemu ustrojowego stał się wszechwładny resort bezpieki – osławione Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego z podległym sobie Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego, stworzonymi według ścisłego wzorca sowieckiego. Lubelszczyzna jako pierwszy obszar Polski w nowych powojennych granicach doświadczył skutków działania bezpieki. Tuż po „wyzwoleniu”, jako priorytetowy kierunek działań nowych, komunistycznych władz, uruchomiono w terenie całą sieć więzień i aresztów, z okrytym najbardziej ponurą sławą więzieniem na Zamku Lubelskim.
Jako komentatorzy występują w filmie pracownicy lubelskiego Oddziału IPN: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 23 min. 

„ŻELAZNY” 
Film poświęcony działalności dwóch dowódców partyzanckich: Leona Taraszkiewicza ps. „Jastrząb” i jego brata Edwarda Taraszkiewicza ps. „Żelazny”, których oddział WiN działał na powojennej Lubelszczyźnie, w okolicach Włodawy i Chełma. Przez 7 lat oddział ten, kierowany najpierw przez „Jastrzębia”, a po jego śmierci (w styczniu 1947 r.) – przez „Żelaznego”, stanowił – aż do rozbicia w październiku 1951 r. – jedno z najsilniejszych ognisk antykomunistycznego oporu w regionie.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk (IPN Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 24 min.

„ŻOŁNIERZE WYKLĘCI”
Film pokazujący losy majora Jana Tabortowskiego ps. „Bruzda”, legendarnego dowódcy AK-WiN na Białostocczyźnie, który pozostał niezłomny do końca, chroniąc się na Bagnach Biebrzańskich i ginąc w walce w sierpniu 1954 r. Szlak bojowy przedwojennego zawodowego oficera artylerii obejmował bitwę nad Bzurą w 1939 r., a następnie walkę partyzancką na Białostocczyźnie, najpierw z okupacją sowiecką, potem z okupantem niemieckim i od 1944 r. – przeciw nowej rzeczywistości komunistycznej. Takim ludziom, jak major „Bruzda”, komuniści nie dawali szans na normalne życie w powojennym kraju, zmuszając ich do ukrywania się i rozpaczliwej walki, kończącej się – jak w przypadku „Bruzdy” – śmiercią z bronią w ręku.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk (IPN Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2006. Czas: 29 min.

„POSŁAŃCY ŚMIERCI”
Film omawia funkcjonowanie tzw. grup likwidacyjnych, stworzonych przez komunistyczny Urząd Bezpieczeństwa na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych. W oparciu o unikalne materiały archiwalne IPN odtworzono mechanizm przenikania agentów UB do ostatnich oddziałów partyzanckich walczących na terenie Białostocczyzny i Łomżyńskiego. Agenci ci wydawali w ręce UB ukrywających się partyzantów, a czasem sami przeprowadzali ich bezpośrednią likwidację (tytułowi „posłańcy śmierci”).
Jako komentatorzy występują w filmie historycy IPN: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk (IPN Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2007. Czas: 29 min.

„PODKOWA” 
Film poświęcony sylwetce por. Tadeusza Kuncewicza ps. „Podkowa”, znanemu dowódcy partyzanckiemu AK – WiN na Zamojszczyźnie, który wsławił się obroną ludności przed niemieckimi wysiedleniami na przełomie 1942/1943 r. Po „wyzwoleniu” podjął opór wobec nowej okupacji komunistycznej, m.in. rozbijając w 1945 r. więzienie UB w Janowie Lubelskim. W czerwcu 1945 r., z grupą 23 partyzantów, podjął brawurową ucieczkę (porwaną ciężarówką) przez Czechy do amerykańskiej strefy okupacyjnej. Amerykańskie dowództwo „zwróciło” uciekinierów czechosłowackiej służbie bezpieczeństwa. Po dwóch latach brutalnego śledztwa, w 1947 r. „Podkowa” przekazany został „polskiej” bezpiece. Skazany na 15 lat, opuścił więzienie w 1955 r. Do 1989 r. był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk z IPN Lublin oraz prof. Jerzy Markiewicz.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2007. Czas: 30 min.

„KONSPIRACJA W KLASZTORZE”
Film poświęcony związkom klasztoru ojców bernardynów w Radecznicy koło Zamościa z konspiracją niepodległościową AK (w czasie okupacji niemieckiej), a następnie WiN (w okresie powojennym), dla których klasztor stanowił zawsze niezawodną ostoję. Tu odbywano odprawy i ukrywano dokumentację dowództwa. Za swe patriotyczne zaangażowanie bernardyni zapłacili wysoką cenę. W 1950 r. Urząd Bezpieczeństwa aresztował wszystkich zakonników, a klasztor zamknięto. W październiku 1951 r. czterech bernardynów otrzymało wysokie wyroki więzienia: od 5 do 15 lat. Udowodnione związki zakonników ze zbrojnym podziemiem antykomunistycznym propaganda komunistyczna wykorzystała w rozpoczętej właśnie nagonce na Kościół katolicki.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy IPN Lublin: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2007. Czas: 30 min.

„KŁAMSTWO PKWN” 
Film demaskuje mit utrwalany przez 45 lat przez komunistyczną propagandę, jakoby 22 lipca 1944 r. utworzony został w Chełmie Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, który ogłosił Manifest PKWN. W rzeczywistości manifest zredagowano w Moskwie już jesienią 1943 r., pod ścisłym nadzorem Józefa Stalina. Kilkudziesięciu figurantów uczestniczących w mistyfikacji przywieziono do Chełma z Moskwy dopiero 27 lipca 1944 r. Oszustwo PKWN i jego manifestu było istotnym elementem zniewolenia powojennej Polski przez Związek Sowiecki.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy lubelskiego IPN: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji 2006. Czas: 23 min.

„KONSPIRACYJNE WOJSKO POLSKIE”
Film prezentuje postać kpt. Stanisława Sojczyńskiego, ps. „Warszyc”, dowódcy partyzanckiego w powiecie Radomsko, oraz stworzoną przez niego w 1945 r. antykomunistyczną organizację zbrojną „Konspiracyjne Wojsko Polskie”, która działała niezależnie od struktur Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. W szczytowym okresie działalności, w 1946 r., KWP objęła swoją aktywnością tereny województwa łódzkiego, katowickiego, poznańskiego i kieleckiego, skupiając w szeregach ponad tysiąc partyzantów. Po aresztowaniu przez UB, w grudniu 1946 r. kpt. Sojczyński „Warszyc” został skazany na karę śmierci, którą wykonano w lutym 1947 r.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy: dr Sławomir Poleszak i dr Rafał Wnuk z IPN Lublin oraz dr Tomasz Toborek z IPN Łódź.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„ZAGOŃCZYK”
Film ukazuje postać por. Franciszka Jaskulskiego ps. „Zagończyk”, organizatora i dowódcę „Związku Zbrojnej Konspiracji”, działającego w ramach WiN. Przed wojną był instruktorem harcerskim. Walczył w wojnie obronnej 1939 roku. W okresie II wojny światowej działał w konspiracji na terenie Wielkopolski, a następnie Lubelszczyzny. W grudniu 1944 roku aresztowany w Lublinie i skazany za przynależność do AK na karę śmierci, którą ostatecznie zamieniono na 10 lat więzienia. Osadzony w więzieniu na Zamku Lubelskim, potem we Wronkach, skąd udało mu się zbiec. Powrócił do konspiracji i od jesieni 1945 r. działał w ramach Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” na terenach Kielecczyzny. Został wydany UB przez członka swojego oddziału. W lipcu 1946 roku skazany na karę śmierci, którą wykonano na trzy dni przed wejściem w życie ustawy amnestyjnej z 22 lutego 1947 roku.
Jako komentatorzy występują w filmie historycy z IPN: dr Sławomir Poleszak (OBEP Lublin), dr Rafał Wnuk (OBEP Lublin) oraz dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki (OBEP Kielce)
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2007. Czas: 25min.

„AKCJA »WISŁA«”
Film przedstawia okoliczności akcji „Wisła”, w ramach której przesiedlono ludność ukraińską zamieszkującą południowo-wschodnie tereny Polski. Na przełomie 1946/47 roku wśród polskich oraz sowieckich komunistów dojrzewały plany, aby przeprowadzić wspólną operację wymierzoną w UPA. Śmierć wiceministra obrony narodowej gen. Karola Świerczewskiego, który zginął 28 marca 1947 roku w zasadzce zorganizowanej przez UPA koło Jabłonek w Bieszczadach, dostarczyła władzy pretekstu do przeprowadzenia tej akcji. Następnego dnia zapadła decyzja o natychmiastowej akcji przesiedleńczej, do której realizacji przystąpiono 28 kwietnia 1947. Przesiedlona ludność ukraińska została wysłana na ziemie zachodnie oraz północne Polski i, aby ułatwić jej asymilację, rozsiedlona w dużym rozproszeniu.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk, Mariusz Zajączkowski oraz ISP PAN: dr hab. Grzegorz Motyka.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok realizacji: 2007. Czas: 25 min. 

„WIERZCHOWINY”
Tematem filmu są wzbudzające wiele kontrowersji wydarzenia z 6 czerwca 1945 roku w miejscowości Wierzchowiny w powiecie krasnostawskim. Tego dnia wymordowano 194 osoby narodowości ukraińskiej. Zbrodni tej dokonał oddział dowódcy okręgu lubelskiego NSZ kpt. Mieczysława Pazderskiego ps. „Szary”. Zgrupowanie zostało następnie rozbite w dniach 10–11 czerwca 1945 r. przez siły NKWD i UB. Wśród historyków kwestia ta jest przedmiotem sporu. Niektórzy uważają mord w Wierzchowinach za prowokację aparatu bezpieczeństwa wymierzoną w NSZ.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk, Mariusz Zajączkowski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„WOŁYŃ W POŻODZE”
Film próbuje odpowiedzieć na pytanie o przyczynę tragicznych losów ludności polskiej na Wołyniu, która została wymordowana przez UPA. W wyniku zapoczątkowanych w lutym 1943 roku akcji UPA zginęło od ok. 40–60 tys. Polaków. Masowe mordy rozpoczęły się 9 lutego 1943 r. od ataku na polską wioskę Paroślę. Najgłośniejszym napadem była likwidacja polskiej osady Janowa Dolina, gdzie w Wielki Piątek sotnia UPA wymordowała mieszkańców. Polscy i ukraińscy historycy spierają się, czy celem UPA było pod groźbą śmierci wysiedlenie ludności polskiej, czy celowa jej eksterminacja.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Leon Popek, dr Rafał Wnuk oraz ISP PAN: dr hab. Grzegorz Motyka.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok realizacji: 2007. Czas: 25 min.

„OSTOJA”
Film jest historią konspiracyjnej działalności kpt. Wacława Rejmaka ps. „Ostoja”, „Hiszpan”. Pochodził z Lubelszczyzny. Z wykształcenia był nauczycielem. Brał udział w wojnie obronnej 1939 roku. Pod koniec września 1939 roku dostał się do niewoli niemieckiej, skąd po kilku tygodniach został zwolniony. Po powrocie do rodzinnego Motycza zaangażował się w tworzenie konspiracji antyniemieckiej. Budował struktury AK na terenie powiatu Lublin, a następnie został przeniesiony na stanowisko oficera do spraw dywersji Obwodu Łuków AK. Po zajęciu kraju przez Armię Czerwoną, jak wielu żołnierzy podziemia, miał dylemat, czy wyjść z konspiracji, czy dalej w niej pozostać. 29 czerwca 1945 r. po wielu rozmowach, jakie prowadził z UB, zdecydował o ujawnieniu Obwodu Łuków. Wyprowadził z konspiracji 400 żołnierzy. Mimo to 18 października 1945 r. k. miejscowości Pociecha został zastrzelony przez UB.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok realizacji: 2007.Czas: 25 min.

„ZBRODNIA NA LEŚNYM UROCZYSKU”
Film jest opowieścią o prowokacji UB wobec zgrupowania kpt. Henryka Flamego ps. „Bartek” – największego działającego w powojennej Polsce, a posługującego się nazwą Narodowe Siły Zbrojne. Na przełomie 1943/44 r. kpt. Flame rozpoczął organizowanie oddziału partyzanckiego w okolicach Czechowic–Dziedzic. Po zajęciu tych terenów przez Armię Czerwoną wstępuje do milicji, jednak na wiosnę 1945 r. podejmuje decyzję o powrocie do działalności konspiracyjnej. Do momentu likwidacji oddziału przez UB rozrasta się on do 300 osób. Kluczową rolę w prowokacji odegrało dwóch ludzi UB, którzy zostali wprowadzeni do organizacji i zaproponowali dowódcy przerzut zgrupowania w bezpieczne miejsce. Od 5 do 25 września 1946 r. na Podbeskidzie docierały ciężarówki, które przywoziły partyzantów. Jeden z transportów dotarł do miejscowości Barut. Tu w nocy budynek, w którym spali partyzanci, wysadzono w powietrze. Epilogiem działania podziemia na Podbeskidziu był śmierć Henryka Flamego, zastrzelonego w 1947 r. przez funkcjonariusza MO.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk oraz IPN w Katowicach: dr Tomasz Kurpierz oraz dr Dariusz Węgrzyn.
Rok realizacji: 2007. Czas: 24.30 min. 

„RUCH OPORU ARMII KRAJOWEJ”
ROAK – Ruch Oporu Armii Krajowej był lokalną organizacją, o korzeniach akowskich, działającą na północnym i zachodnim Mazowszu od 1945 do początków 1947 roku. Prowadził zarówno akcje propagandowe, jak i z zakresu samoobrony, polegające na zwalczaniu agentury oraz likwidowaniu informatorów NKWD i UB. Sztandarową akcją tej organizacji było rozbicie w listopadzie 1946 roku więzienia w Pułtusku. W trakcie uwalniania więźniów stracił życie dowodzący akcją por. Stanisław Łanecki ps. „Przelotny”.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak oraz z IPN w Warszawie: dr Tomasz Łabuszewski, Kazimierz Krajewski, Jacek Pawłowicz .
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok realizacji: 2007. Czas: 25 min

„OPERACJA »CEZARY«”
Film dotyczy prowokacji wymierzonej przeciwko zagranicznej delegaturze zgrupowania WiN, czyli operacji „Cezary”, prowadzonej w latach 1947–1952 Operacja ta była największym sukcesu UB. W trakcie jej realizacji resort bezpieczeństwa doprowadził do zinfiltrowania jednego ośrodka amerykańskiego umieszczonego pod Monachium. Był w stanie wyciągnąć ponad milion dolarów na rzekome działania konspiracyjne w Polsce i skompromitował w ujęciu ogólnopolskim tradycje zrzeszenia WiN. W wymiarze praktycznym aresztował 28 października 1952 r. w Warszawie kpt. Kazimierza Kamieńskiego ps. „Huzar”, legendę białostockiej konspiracji. Został on zwabiony do stolicy wizją przerzutu na Zachód, a następnie aresztowany wraz ze wszystkimi swoimi żołnierzami.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk oraz IPN w Warszawie: dr Tomasz Łabuszewski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„W CIENIU PORYTOWEGO WZGÓRZA”
Film jest historią rozbicia oddziału partyzanckiego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowodzonego przez Adam Kusza ps. „Kłos”, „Garbaty”, operującego w lasach janowskich niedaleko od miejsca słynnej bitwy partyzanckiej w czasie okupacji niemieckiej na Porytowym Wzgórzu. Operacja rozbicia oddziału polegała na skomplikowanej grze operacyjnej, prowadzonej przez funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa z Warszawy oraz Lublina. Do operacji wykorzystano dwóch tajnych współpracowników, którzy, podając się za przedstawicieli ogólnopolskiej organizacji podziemnej, nawiązali łączność z oddziałem, a po zdobyciu zaufania wprowadzili do niego dwóch radiotelegrafistów z radiostacją, którzy okazali się kadrowymi pracownikami UB. Za pomocą nadawanych meldunków zdradzili miejsce postoju oddziału. To pozwoliło na przeprowadzenie operacji wojskowej, która doprowadziła do rozbicia oddziału.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin), dr Rafał Wnuk (IPN Lublin) oraz Dionizy Garbacz.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„RAJD »PODKOWY«”
Film odsłania kulisy brawurowej ucieczki por. Tadeusza Kuncewicza ps. „Podkowa” wraz z grupą 23 partyzantów do amerykańskiej strefy okupacyjnej Niemiec. Pomysł wyjazdu pojawił się w maju 1945 r. 5 lipca 1945 r. partyzanci przekroczyli granicę polsko-niemiecką, jednak w nocy zbłądzili i znaleźli się w północnej Czechosłowacji. Dramat partyzantów polegał na tym, że gdy osiągnęli swój cel i dotarli do stacjonujących w miejscowości Loket wojsk amerykańskich, zostali wydani czeskiej służbie bezpieczeństwa. Spędzili w czeskich więzieniach dwa lata, poddano ich brutalnemu śledztwu, byli maltretowani i poniżani. Ci, którzy przeżyli, 12 lipca 1947 r. zostali przekazani komunistycznym władzom polski. W Polsce „Podkowa” i jego podkomendni zostali osądzeni przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Lublinie i skazani na długoletnie więzienie.
Jako komentatorzy występują historycy: Jiří Friedl (Akademia Nauk Republiki Czeskiej), Jerzy Markiewicz, dr Sławomir Poleszak (IPN w Lublinie), dr Rafał Wnuk(IPN w Lublinie).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Produkcja TVP S.A. Oddział w Lublinie przy współpracy IPN Oddział w Lublinie. Rok realizacji: 2007. Czas: 25 min.

„HUZAR”
Film jest historią konspiracyjnej działalności legendarnego kpt. Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”. Urodził się na terenie powiatu Wysokie Mazowieckie, pochodził z rodziny o bardzo bogatych tradycjach patriotycznych. Był jednym z pierwszych dziesięciu maturzystów na terenie powiatu wykształconych w wolnej Polsce. Był zafascynowany kawalerią, w jej szeregach walczył we wrześniu 1939 r., kończąc szlak bojowy pod Kockiem. Od listopada 1939 r. tworzył zręby konspiracji w stronach rodzinnych, początkowo w Batalionach Śmierci Strzelców Kresowych, a następnie w Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej. Walczył z okupantem sowieckim i niemieckim, a po „wyzwoleniu” z ustrojem komunistycznym. Był dowódcą kilkudziesięcioosobowego oddziału partyzanckiego, walczącego do października 1952 r. Nie wierząc komunistom, nie skorzystał z amnestii z wiosny 1947 r. Podstępnie schwytany wraz ze swoimi partyzantami w ramach operacji „Cezary”, został osądzony i stracony w białostockim więzieniu.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak oraz IPN w Warszawie: Kazimierz Krajewski i dr Tomasz Łabuszewski. Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„ŻUBRYD” 

Film jest historią konspiracyjnej działalności kpt. Antoniego Żubryda „Zucha”. Urodził się w Sanoku, gdzie ukończył szkołę powszechną i nie mając pieniędzy na dalszą naukę, jako kilkunastoletni chłopiec wstąpił do Wojska Polskiego, dzięki czemu został podoficerem zawodowym. W wojnie obronnej 1939 r. walczył w obronie Warszawy. Po powrocie do Sanoka został aresztowany przez NKWD i pozyskany do współpracy. Po wkroczeniu Niemców w czerwcu 1941 r., poszukiwany jako sowiecki współpracownik, aresztowany, przetrzymywany w więzieniach do połowy 1943 r. Po ucieczce powrócił do rodzinnego miasta, gdzie doczekał „wyzwolenia”. Rozpoczął pracę w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Sanoku, między innymi jako oficer śledczy. Po dezercji w czerwcu 1945 r. rozpoczął działalność zbrojną wymierzoną w komunistów. Był dowódcą około 200–300-osobowego zgrupowania partyzanckiego pod nazwą Samodzielny Batalion Operacyjny, operującego w Bieszczadach. Zamordowany w październiku 1946 r. wraz z żoną przez żołnierza swojego oddziału, agenta UB.
Jako komentatorzy występują: dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin) i ISP PAN dr hab. Grzegorz Motyka. Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2007. Czas: 25 min.

„POROZUMIENIA”
Film dotyczy wydarzenia zwrotnego w stosunkach polsko-ukraińskich w 1945 r. na terenie Lubelszczyzny i Podlasia, jakim były obustronne porozumienia. Powodem zaprzestania walk polsko-ukraińskich była zmiana sytuacji geopolitycznej, wywołana wkroczeniem Armii Czerwonej i Wojska Polskiego na tereny Ukrainy Zachodniej i Lubelszczyzny. Głównym pomysłodawcą porozumień na Lubelszczyźnie był inspektor Inspektoratu Zamojskiego kpt. Marian Gołębiewski ps. „Irka”, „Ster”, natomiast na Podlasiu – mjr. Jan Szatyński. 21 maja 1945 roku w Rudzie Różanieckiej doszło do spotkania, podczas którego zawarto porozumienie. Główne jego postanowienia to zaniechanie walk i podjęcie decyzji o współpracy na płaszczyźnie propagandowej, wywiadowczej oraz wojskowej. Zasady tych porozumień przetrwały do akcji „Wisła”. Jedną ze wspólnych akcji oddziałów partyzanckich ukraińskich i polskich był atak na urzędy władzy ludowej w Hrubieszowie w nocy z 27 na 28 maja 1946 roku.
Jako komentatorzy występują historycy z lubelskiego oddziału IPN: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk oraz Mariusz Zajączkowski. Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok produkcji: 2008. Czas: 28 min.

„V KOMENDA WiN”
Po raz kolejny tematem filmu stała się operacja Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego o kryptonimie „Cezary”. Tym razem poszerzony został wątek związany z głównym celem operacji, czyli prowokacją wymierzoną w Delegaturę Zagraniczną WiN. Fikcyjny twór powołany przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, czyli V Komenda WiN, posłużyła właśnie do rozpracowania Delegatury Zagranicznej, która odgrywała rolę łącznika struktur krajowych ze światem. V Komenda WiN dezinformowała Delegaturę przesyłając spreparowane sprawozdania dotyczące sytuacji w Polsce, czy wysyłając na Zachód autentycznych konspiratorów. Operację przerwano jesienią 1952 roku. Aresztowano wówczas około 200 osób. Epilogiem operacji było aresztowanie w 1954 r. Adama Boryczki – kuriera Zrzeszenia WiN. Udał się on do Polski celem sprawdzenia, co tak naprawdę stało się w grudniu 1952 roku. Został aresztowany przez aparat bezpieczeństwa i osadzony w więzieniu, które opuścił dopiero pod koniec lat 60-tych.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN: Wojciech Frazik (IPN Kraków), dr Tomasz Łabuszewski (IPN Warszawa), dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin), dr Rafał Wnuk (IPN Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok produkcji: 2008. Czas: 25 min.

„ZA PIERWSZEGO SOWIETA”
Film opowiada historię konspiracji lwowskiej „za pierwszego sowieta”, czyli podczas sowieckiej okupacji od 1939 do 1941 r. Pierwszą powstałą we Lwowie organizacją konspiracyjną była „Polska Organizacja Walki o Wolość”, założona przez gen. Mariana Januszajtisa. Opierała się ona na żołnierzach Wojska Polskiego oraz działaczach Stronnictwa Narodowego. Po aresztowaniu generała w październiku 1939 roku kierownictwo nad organizacją przejął jego bliski współpracownik gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, aresztowany przez NKWD w listopadzie 1939 r. Organizacja ta dała podwaliny ZWZ. W grudniu 1939 r. równolegle i niezależnie od siebie powstały dwa Związki Walki Zbrojnej: tak zwany ZWZ-1, założony przez wysłannika z Londynu Tadeusza Strowskiego, oraz ZWZ-2 – przez przybyłego z Warszawy Aleksandra Kloca. Były to dwie bardzo różne organizacje, skupiające odmienne środowiska. Jedną z akcji ZWZ-1 była próba zamachu na marszałka Siemiona Timoszenkę, zakończona niepowodzeniem i aresztowaniem wykonawców tego zamachu.
Jako komentatorzy występują historycy z lubelskiego oddziału IPN: dr Sławomir Poleszak oraz dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski.
Rok produkcji: 2008. Czas: 27.40 min.

„CZERWONA OBERŻA”
Film jest historią zbrodniczej działalności grupy Władysława Rypińskiego ps. „Rypa”, pochodzącego z Łęgu Kościelnego w powiecie płockim. Był on związany w czasie II wojny światowej z ruchem komunistycznym. Fakty mówią o około 100 osobach, które padły ofiarą jego zbrodniczej grupy. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Łęgu Kościelnego ludzie Rypińskiego wydawali miejsca ukrywania się członków Armii Krajowej. Popełniali zbrodnie m.in. na żołnierzach AK, NSZ i członkach PSL. W filmie omówiony został mord, którego ofiarami było 5 żołnierzy AK. Zostali oni sprowadzeni na komisariat MO, a następnie, po odebraniu im cennych przedmiotów, rozstrzelani w pobliskiej stodole. Wyrok na Rypińskiego wydali żołnierze podziemia niepodległościowego NZW. Patrol Wiktora Stryjewskiego ps. „Cacko” w październiku 1947 roku na drodze z Chudzynka do Łęgu wykonał wyrok na poruszającym się bryczką Władysławie Rypińskim. Pozostałych zbrodniarzy grupy Rypińskiego nigdy nie dosięgła sprawiedliwość.
Jako komentator w filmie występuje historyk z OBEP IPN w Warszawie Jacek Pawłowicz.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27:48 min.

„IV ZARZĄD WiN”
Tematem filmu są dzieje IV Zarządu WiN, kierowanego przez doświadczonego konspiratora – mjr. Łukasza Cieplińskiego, który od 1947 r. stał na czele organizacji. Gdy we wrześniu 1945 r. została powołana do życia organizacja Wolność i Niezawisłość, stawiała sobie za cel cywilno-polityczny model działań konspiracyjnych. Ten model udało się wcielić w życie jedynie w Obszarze Południowym WiN. IV Zarząd WiN opierał się na grupie akowców z Rzeszowszczyzny, którzy cieszyli się zaufaniem Łukasza Cieplińskiego. W nowej sytuacji politycznej po sfałszowanych wyborach 1947 r. IV Zarząd zaprzestał ryzykownych działań, skupiając się na informowaniu opinii publicznej w Europie Zachodniej i władz polskich na emigracji o sytuacji panującej w kraju. W tym celu wysyłał na Zachód przygotowane przez siebie opracowania, w których pokazywał oblicze totalitaryzmu sowieckiego. Od października 1947 r. następowały aresztowania członków IV Zarządu, w wyniku których aresztowano również jego prezesa. W ciągu grudnia 1947 r. i stycznia 1948 r. w rękach bezpieki znalazł się cały skład IV Zarządu WiN. W październiku 1950 r. członkowie tej organizacji byli sądzeni przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie. Niemal wszystkich skazano na karę śmierci. Wyroki zostały wykonane 1 marca 1951 roku.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Rafał Wnuk oraz w Krakowie: dr hab. Zdzisław Zblewski
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27:35 min.

„KSIĄDZ STANISŁAW DOMAŃSKI”
Film przedstawia niezwykłą historię księdza-partyzanta Stanisława Domańskiego ps. „Cezary”, kapelana oddziałów Armii Krajowej na terenie Obwodu Iłża podczas okupacji niemieckiej, a po zajęciu tych terenów przez wojska sowieckie – dowódcę oddziału partyzanckiego. Posługując w parafii Sienno na Kielecczyźnie cieszył się dużym autorytetem miejscowej społeczności, w dużej mierze za sprawą swojej działalności kulturalnej i społecznej. Jego patriotyczne msze podczas niemieckiej okupacji podtrzymywały ludność na duchu. Represje, jakie następowały od 1944 r. ze strony NKWD i polskiego aparatu bezpieczeństwa, zmusiły wielu ludzi do powrotu do podziemia. Również ksiądz Stanisław Domański powrócił do konspiracji i w maju 1945 r. stanął na czele organizacji pod nazwą Ruch Oporu Armii Krajowej. Jego oddział przeprowadził szereg akcji mających na celu rozbrajanie posterunków MO. 9 marca 1946 roku ksiądz został zatrzymany. Podczas zatrzymania doszło do strzelaniny, w wyniku której został ranny. Zmarł następnego dnia, 10 marca 1946 roku.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin), dr Rafał Wnuk (IPN O/Lublin) oraz Grzegorz Sado.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27:49 min.

„WSGO WARTA”
Tematem filmu jest konspiracja po 1945 r. na obszarze Wielkopolski, związana z osobą ppłk. Andrzeja Rzewuskiego ps. „Przemysław”, „Wojmir”, „Hańcza”. W chwili wkroczenia w 1945 r. Armii Czerwonej na ziemie Wielkopolski Okręg Poznański AK był rozbity przez Gestapo. Odbudowy Okręgu podjął się właśnie ppłk „Hańcza”. Nie podporządkował się on rozkazowi komendanta Głównego AK gen. Leopolda Okulickiego z 19 stycznia 1945 r., rozwiązującemu Armię Krajową. Postanowił trwać w konspiracji. Jego działalność  polegała wówczas na ochronie żołnierzy przed aresztowaniem i represjami ze strony NKWD i UB. Pod koniec kwietnia ponownie otrzymał rozkaz rozwiązania AK, któremu się podporządkował. W miejsce Okręgu Poznań AK powołał 10 maja 1945 r. nową organizację pod nazwą Wielkopolska Samodzielna Grupa Operacyjna „Warta”. Polem jej działania była praca wywiadowcza oraz kontrwywiadowcza, łamanie blokady informacji poprzez wydawanie własnej gazetki „Strażnica sumienia”, jak również przejęcie kontroli nad oddziałami partyzanckimi przebywającymi w lesie. Funkcjonariusz aparatu bezpieczeństwa zupełnie przypadkowo trafili na ślad tej organizacji. Nastąpiło to w momencie aresztowania członków ROAK, którzy w czasie śledztwa zeznali, iż podjęli współpracę z WSGO „Warta”. 26 listopada 1945 r. ppłk Andrzej Rzewuski „Hańcza” został aresztowany przez funkcjonariusz UB i poddany śledztwu. Gdy dowiedział się, że przesyłane przez niego z więzienia grypsy posłużyły UB do dekonspiracji jego i jego podkomendnych, popełnił w celi więziennej samobójstwo.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: Agnieszka Łuczak (IPN Poznań) oraz dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27 min.


„BRACIA TW”
Film podejmuje temat agentury, a konkretnie pokazuje to zagadnienie na przykładzie losów dwóch braci, którzy byli tajnymi współpracownikami WUBP w Lublinie. Wacław i Tadeusz Topolscy nie wiedzieli nawzajem o swojej roli. Wacław Topolski ps. „Jabłoński” brał udział w kilku operacjach WUBP. Pomógł m.in. w likwidacji oddziału Adama Kusza, działającego w lasach janowskich, czy kombinacji operacyjnej wymierzonej przeciwko oddziałowi Edwarda Taraszkiewicza ps. „Żelazny”. Szacuje się, że w okresie PRL około miliona Polaków współpracowało z aparatem bezpieczeństwa. W tej grupie były osoby siłą zmuszone do współpracy, jak również ci, którzy wierzyli w system i robili to z pobudek ideowych lub patriotycznych, a także osoby podejmujące współpracę z pobudek materialnych.
Jako komentatorzy występują historycy z lubelskiego ddziału IPN: dr Sławomir Poleszak oraz dr Rafał Wnuk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.40 min.

„KRYPTONIM »ORZEŁ«”
Film opowiada historię ludzi zaangażowanych w konspirację po 1945 r. na północnym Mazowszu w ramach 16 Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, występującego pod kryptonimem „Orzeł”. Okręg działał od 1946 roku do połowy lat pięćdziesiątych. Pierwszym komendantem okręgu był kpt. Zbigniew Kulesza ps. „Młot”. Kres tej komendzie położyła amnestia 1947 roku, kiedy to komendant okręgu ujawnił się. Jednak grupa żołnierzy postanowiła nadal trwać w konspiracji. Aparat bezpieczeństwa, chcąc zlikwidować ten okręg, sięgał po szeroki wachlarz metod. Między innymi do walki z okręgiem posłużyły pacyfikacje terenów wiejskich, które stanowiły zaplecze dla organizacji. W sierpniu 1949 roku częściowo okręg został zlikwidowany. Aparat bezpieczeństwa posłużył się grupą agentów z NZW o kryptonimie „V kolumna”, którzy zlikwidowali swoich towarzyszy broni. Następnie, po roku, kolumna ta została zlikwidowana przez organ, który ją stworzył, czyli przez sam aparat bezpieczeństwa.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN: dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin), dr Tomasz Łabuszewski (IPN Warszawa), Kazimierz Krajewski (IPN Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.30 min.

„11 GRUPA OPERACYJNA NSZ”
Film prezentuje kolejną strukturę konspiracyjną polskiego podziemia niepodległościowego o nazwie 11 Grupa Operacyjna Narodowych Sił Zbrojnych. Powstała ona w lecie 1946 roku. Tworzyli ją żołnierze NSZ i AK z terenu inspektoratu płocko – sierpeckiego. Na czele struktur stał por. Stefan Bronarski ps. „Liść”, „Roman”. Organizacja prowadziła działalność na płaszczyźnie wywiadowczej, propagandowo-informacyjnej oraz zbrojnej. Urząd Bezpieczeństwa celem jej likwidacji rozpoczął rozpracowanie o kryptonimie „Mordercy”. W wyniku tych działań UB aresztowało 26 września 1948 r. Stefana Bronarskiego, a następnie pozostałych członków. W lipcu 1950 roku w Warszawie przed WSR rozpoczął się proces członków sztabu. Trwający 2 tygodnie proces został odpowiednio nagłośniony. Tylko jedna osoba spośród sądzony nie otrzymała wyroku kary śmierci.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN: dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin), Jacek Pawłowicz (IPN Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.50 min. 

„P-8”
Tajemniczo brzmiący tytuł filmu „P-8” to pseudonim sierż. pchor. Leona Suszyńskiego, który od jesieni 1945 r. dowodził oddziałem partyzanckim na Białostocczyźnie. Początki działalności konspiracyjnej Leona Suszyńskiego przypadają na rok 1941, kiedy to wstąpił w szeregi Związku Walki Zbrojnej, a następnie naturalną koleją rzeczy działał w Armii Krajowej. Po zdekonspirowaniu w 1943 roku dołączył do oddziału partyzanckiego. W takiej konspiracji dotrwał do amnestii 1947 r., podczas której ujawnił się wraz z podległym mu oddziałem. Następnie wyjechał do Wrocławia, gdzie podjął pracę. Jednak na skutek donosów do Urzędu Bezpieczeństwa w Białymstoku o jego rzekomej współpracy z gestapo został aresztowany i w 1949 r. stanął przed WSR w Białymstoku, który skazał go na 8 lat więzienia.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Sławomir Poleszak (OBEP Lublin), Piotr Łapiński (OBEP Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.45 min.

„POWRÓT PAMIĘCI”
Film jest zapisem konspiracyjnych losów ppłk. Aleksandra Rybnika ps. „Jerzy”, przedstawionych na tle dziejów konspiracji białostockiej. Bohater filmu działał w konspiracji od 1939 roku najpierw na Wileńszczyźnie, a potem w strukturach AK, AKO, WiN na Białostocczyźnie. Po wkroczeniu na Białostocczyznę Armii Czerwonej stał na stanowisku, że dalsza konspiracja w nowych warunkach będzie niezbędna. Wyrazem uznania dla jego działalności było odznaczenie go Krzyżem Virtuti Militari V klasy. 19 kwietnia 1946 r. Aleksander Rybnik został zatrzymany przez grupę podającą się za partyzantów NSZ, która okazała się grupą żołnierzy pozorującą oddział partyzancki. Został aresztowany, a następnie stanął przed WSR wraz z innymi 23 konspiratorami WiN z Inspektoratu Augustowsko-Suwalskiego. Został skazany na karę śmierci, którą wykonano 11 września 1946 roku w więzieniu w Białymstoku.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Sławomir Poleszak (OBEP Lublin), Piotr Łapiński (OBEP Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 28 min.

„W DRODZE DO OJCZYZNY...”
Film opowiada o trwającej od lipca 1944 roku akcji ewakuacyjnej żołnierzy Armii Krajowej z Okręgu Wileńskiego i Nowogródzkiego do Polski. Po zajęciu tych terenów w lipcu 1944 roku przez wojska Armii Czerwonej dowództwo AK było przekonane, iż należy w dalszym ciągu prowadzić działalność konspiracyjną do momentu ewentualnej konferencji pokojowej, która rozstrzygnęłaby o przynależności tych terenów. Z tego powodu zachęcano polską ludność do pozostania. Powolny odpływ konspiratorów trwał jednak już od lipca 1944 r. Starano się hamować ten odpływ i zezwalano jedynie na przejście granicy ludziom spalonym i ściganym przez NKWD. Jednak już latem 1945 r. dowództwo AK Okręgu Nowogródzkiego i Wileńskiego zdało sobie sprawę, że losy tych terenów zostały przesądzone i wydało rozkaz nakazujący ewakuację żołnierzom i zezwalający miejscowej ludności na wyjazd do Polski. Część partyzantów wyjechała w transportach PUR, natomiast ci, którzy byli zdekonspirowani, musieli przedzierać się przez granicę. Ważną rolę w pomocy tym oddziałom odegrał Białostocki Okręg AK. Jednak przez pilnie strzeżoną granicy nie wszystkim żołnierzom udało sie przebić i ginęli w drodze do ojczyzny.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: w Lublinie dr Rafał Wnuk oraz w Warszawie dr Tomasz Łabuszewski, Kazimierz Krajewski
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.30 min

„27 WOŁYŃSKA DYWIZJA PIECHOTY ARMII KRAJOWEJ”
Dramatyczne losy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej stały się tematem kolejnego filmu. Jako pierwsza przystąpiła do realizacji akcji „Burza” po przekroczeniu przez Armię Czerwoną granicy polsko-sowieckiej w styczniu 1944 roku. Swój szlak bojowy rozpoczęła od walk z UPA, początkowo razem z Armią Czerwoną uczestniczyła w wyzwalaniu terenów spod okupacji niemieckiej. Po przedostaniu się na Lubelszczyznę i Podlasie kontynuowała akcję „Burza”. Ostatnim etapem, zamykającym historię 27 DP AK, było jej rozbrojenie przez Armię Czerwoną w Skrobowie 25 lipca 1944 roku.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie: dr Sławomir Poleszak oraz Mariusz Zajączkowski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.30 min.

„MŁOT”
kpt. Władysław Łukasiuk ps. „Młot” zapisał się w historii jako najwybitniejszy z dowódców VI Brygady Wileńskiej. VI Brygada Wileńska była najdłużej działającym oddziałem partyzancki po zakończeniu II wojny światowej. Władysław Łukasiuk urodził się w 1906 roku w miejscowości Tokary w pow. siedleckim. Dobrze zapowiadającą się karierę w wojsku przerwał wypadek, w wyniku którego musiał wrócić do cywila. Obok prowadzenia własnego sklepiku rozpoczął pracę dla polskiego wywiadu. Jego zadaniem było rozpracowywanie środowiska komunistów działających na szkodę polskiego państwa. Z powodu kalectwa nie brał udziału w kampanii wrześniowej. W 1940 r. został zaprzysiężony jako żołnierz ZWZ. Po wkroczeniu Sowietów do Polski i pierwszych aresztowaniach żołnierzy AK przez NKWD zaczął się ukrywać z bronią w ręku. W konspiracji pozostał do końca życia. Zginął w czerwcu 1949 roku z rąk swoich podkomendnych. VI Brygada Wileńska przetrwała pod dowództwem kpt. Kazimierza Kamieńskiego ps. „Huzar” do roku 1952 .
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: dr Tomasz Łabuszewski oraz Kazimierz Krajewski. Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.40 min.

„WIARUS”
Film ten to zakończona tragicznym finałem historia członka NZW z Białostocczyzny – Stanisława Grabowskiego o pseudonimie „Wiarus”. Jego przygoda z konspiracją zaczęła się w marcu 1943 roku, gdy został zaprzysiężony w szeregi NOW i trwała aż do śmierci w 1952 roku. Wkroczenie Armii Czerwonej do Polski w 1944 roku uważał za kolejną okupację, dlatego trwał w konspiracji. Po wejściu w życie amnestii w lutym 1947 roku, jak wielu partyzantów, ujawnił się. Niedługo cieszył z możliwości nieukrywania się przed władzami bezpieczeństwa. W maju 1947 r. miał miejsce incydent, w wyniku którego stał się znowu poszukiwanym za posiadanie broni. Ukrywał się do 1952 roku z grupą partyzantów, prowadząc cały czas aktywne działania wymierzone we władze komunistyczne.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Sławomir Poleszak (OBEP Lublin), Piotr Łapiński (OBEP Białystok). Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.45 min.

„MAŁY KATYŃ”
Każdy region Polski ma swój „Mały Katyń” – miejsce, gdzie Polacy byli mordowani  przez NKWD po zajęciu kraju przez wojska Armii Czerwonej. W przypadku Rzeszowszczyzny takim miejscem jest Trzebuska. To tu od sierpnia do listopada 1944 r. funkcjonował obóz zorganizowany przez NKWD. Osadzeni tam więźniowie byli mordowani w miejscowości Turza. W obozie przetrzymywano Polaków – zarówno osoby cywilne, jak i żołnierzy AK. Ponadto przebywała tam ludność innych narodowości, a wśród niej żołnierze Armii Czerwonej. W filmie tamte wydarzenia przypominają między innymi żyjący świadkowie.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Sławomir Poleszak (OBEP Lublin), Michał Kalisz (OBEP Rzeszów) oraz Piotr Ożóg.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.40 min.

„SAMOOBRONA ZIEMI GRODZIEŃSKIEJ”
Losy polskiej konspiracji niepodległościowej na terenach ziem II RP włączonych do ZSRR to temat kolejnego filmu, który szkicuje historię lokalnej poakowskiej organizacji, jaką była Samoobrona Ziemi Grodzieńskiej. Dowodzona od samego początku, od 1945 r. przez por. Mieczysława Niedzińskiego ps. „Men”, „Ren”, „Niemen”, dotrwała aż do wiosny 1948 roku, kiedy to rozbita została przez sowiecki resort bezpieczeństwa. Porucznik Niedziński był przeciwny ewakuacji do Polski, gdyż uważał, że jego zadaniem jest obrona przebywającej tam polskiej ludności oraz trwanie tak długo, jak to możliwe. Oddział partyzancki, którym dowodził, osiągnął liczebność około 70 żołnierzy i prowadził przede wszystkim działalność bojową w zakresie samoobrony.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Tomasz Łabuszewski (OBEP Warszawa) oraz dr hab. Rafał Wnuk (OBEP Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.55 min.

„KOMENDANT »OLECH«”
Film kontynuuje opowieść o polskim podziemiu niepodległościowym na terenach II Rzeczypospolitej wcielonych do ZSRR. Bohaterem filmu jest ppor. Anatol Radziwonik ps. „Olech” – od 1945 roku komendant Obwodu AK Szczuczyn – Lida na Nowogródczyźnie. Powodem, który kazał mu trwać w konspiracji, było silne przekonanie o szybkim załamaniu się systemu sowieckiego oraz głębokie poczucie odpowiedzialności za polską ludność. Zadaniem oddziału była ochrona ludności przed terrorem sowieckim, przeciwstawianie się kolektywizacji, zwalczanie sowieckiej administracji i agentury. Działalność komendanta „Olecha” kończy się wraz z rozbiciem jego oddziału przez jednostki NKWD 12 maja 1949 roku w rejonie Raczkowszczyzny.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: dr Tomasz Łabuszewski oraz Kazimierz Krajewski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.37 min.

„ODDZIAŁ »BOA«”
Film przybliża zupełnie nieznaną postać ppor. Stefana Pabisia ps. „Stefan”. Początki jego działalności wiążą się z powiatem Wołkowysk, gdzie od 1941 roku był zaangażowany w tamtejszą konspirację, a po 1945 r. – z województwem olsztyńskim. Był on dowódcą bojowego oddziału Armii Krajowej Obywatelskiej, potocznie nazywanego „BOA”. Był to jedyny oddział organizacji wołkowyskiej, który nie został rozbity przez sowietów w 1945 roku. Po ewakuacji do Polski prowadził działalność konspiracyjna pod przykrywką prowadzenia spółdzielni „Robotnik”, a następnie tartaku. Po ujawnieniu się w 1947 roku zaprzestał działalności w konspiracji. Mimo to zostaje aresztowany w 1948 roku i skazany na karę śmierci. Ułaskawiony przez Bieruta w 1955 roku, wychodzi na wolność. Jednak aż do 1984 roku był inwigilowany przez SB.
Jako komentator występuje historyk z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie dr Tomasz Łabuszewski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.50 min.

„KAMIENIE WOŁAĆ BĘDĄ”
Według szacunkowych danych w latach 1944–1956 ok. 5 tys. polskich obywateli zostało skazanych przez polski wymiar sprawiedliwości na kary śmierci, które wykonano. W większości przypadków ich mogiły pozostają nieznane. Inaczej jest jednak w przypadku zamordowanych członków konspiracji sokołowskiej. 26 lutego 1946 roku odbył się w budynku PUBP w Sokołowie Podlaskim sąd przeciwko 15 oskarżonym. 9 z nich skazano na kary śmierci. Funkcjonariusze PUBP w Sokołowie Podlaskim wyroki wykonali 27 lutego 1946 roku w godzinach nocnych, a następnie zakopali zwłoki w lesie Zielona pod miejscowością Wyrąb. Pamięć o tej zbrodni pozostała dzięki determinacji rodzin zamordowanych wówczas osób. Dzisiaj w Lasku Zielona stoją symboliczne kamienie, które upamiętniają tamte tragiczne wydarzenia.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin), Jacek Odziemczyk.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2008. Czas: 27.59 min.

„BŁĘKIT”
Film przedstawia sylwetkę płk. Władysława Żwańskiego ps. „Butrym”, „Iskra”, „Błękit”, członka Komendy Okręgu NZW Białystok. Początki jego działalności podziemnej nie są jasne. Pewne jest, że od listopada 1942 roku związał się z konspiracja narodową. Po wkroczeniu w 1944 r. Amii Czerwonej zgłosił się do Wojska Polskiego. Pracując w Komendzie Uzupełnień w Ciechanowie zaopatrywał żołnierzy AK i NSZ w fałszywe dokumenty. Po dezercji z wojska włączył się w pracę konspiracyjną w Komendzie NZW Białystok. Sprzeciwił się ujawnianiu żołnierzy podczas amnestii 1947 r. i jako jedyny z oficerów z Komendy Okręgu prowadził dalszą pracę konspiracyjną. Zginał w lipcu 1948 roku, zabity przez grupę pozorowaną aparat bezpieczeństwa.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie: dr Sławomir Poleszak oraz Białymstoku: Piotr Łapiński.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.50 min.

„DZIECI ZIEMI PŁOCKIEJ”
Jest to historia antykomunistycznej organizacji młodzieżowej, założonej na przełomie 1953/54 roku w Płocku, w liceum imienia Stanisława Małachowskiego. Organizacja „Dzieci Ziemi Płockiej” powstała z inicjatywy dwóch uczniów tej szkoły: Wojciecha Rydzewskiego i Wiesława Nowakowskiego. Za cel stawiała sobie walkę propagandową, samokształcenie, a także ośmieszanie i kompromitowanie ówczesnego ustroju Polski. Organizacja zakończyła swoja działalność wraz z aresztowaniem jej członków 1 września 1954 roku. Wcześniej prowadzone przez UB prowokacje nie przyniosły rezultatów. 19 listopada 1954 roku WSR w Warszawie skazał młodych ludzi na kary więzienia od roku do sześciu lat.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie: dr Sławomir Poleszak oraz Warszawie: Jacek Pawłowicz.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.55 min.

„BURTA”
Jest to filmowy dokument o konspiracyjnej działalności por. Jana Leonowicza ps. „Burta”. Por. Leonowicz urodził się w 1912 roku w majątku Żabcze w powiecie Tomaszów Lubelski w rodzinie ziemiańskiej. Pracę w konspiracji rozpoczął od działalności w Związku Walki Zbrojnej. Po wkroczeniu Armii Czerwonej uniknął wcielenia do wojska. Na wiosnę 1945 roku zorganizował grupę lotną, której celem było m.in. zwalczanie pospolitego bandytyzmu. Nie skorzystał z amnestii ogłoszonej w lutym 1947 roku, choć większość jego podwładnych to uczyniła. Pozostało przy nim tylko dwóch partyzantów, jednak juz wiosną jego grupa liczyła siedem osób. W roku 1950 nastąpił znaczny rozrost oddziału, który liczył maksymalnie 40 osób. „Burta” zginął w 1951 roku, w zasadzce zorganizowanej przez Urząd Bezpieczeństwa.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie: dr Sławomir Poleszak, dr Jacek Wołoszyn, Mariusz Zajączkowski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.20 min.

„BRACIA KMIOŁKOWIE”
Gdy w 1944 r. zakończyła się okupacja niemiecka, wielu dotychczasowych konspiratorów uznało potrzebę kontynuowania oporu tym razem wobec komunistów. Wśród nich byli bracia Jan i Franciszek Kmiołkowie z powiatu pułtuskiego. Jan Kmiołek, urodzony w 1919 roku, podczas II wojny światowej należał do lokalnych struktur Armii Krajowej. Był kurierem pomiędzy terenami wcielonymi do III Rzeszy a Generalnym Gubernatorstwem. Podczas jednej z prób przejścia granicy został aresztowany i osadzony w więzieniu w Działdowie. Bracia Kmiołkowie po 1944 r. rozpoczynają nowy etap konspiracji. Jan Kmiołek ujawnił się w kwietniu 1947 roku, jednak już w maju ponownie wrócił do pracy podziemnej. Głównym zadaniem stworzonego przez niego oddziału było rozpracowywanie agentury aparatu bezpieczeństwa oraz jej likwidacja. Początkowo dowodzona przez niego grupa nie była podporządkowana żadnej strukturze. Dopiero jesienią 1948 roku oddział nawiązał kontakt ze strukturami Narodowego Zjednoczenia Wojskowego na powiat Ostrów Mazowiecka. Podporządkowany tej strukturze Jan Kmiołek pełnił funkcję dowódcy oddziału partyzanckiego PAS. Likwidację oddziału przez urząd bezpieczeństwa umożliwiły działania agenta o pseudonimie „Andrzej” oraz „Ramzes”. Ten ostatni przyczynił się do rozbicia i aresztowania członków oddziału w 1951 roku. Proces pokazowy Jana Kmiołka i jego podkomendnego miał miejsce w Pułtusku. Jan Kmiołek został 29-krotnie skazny na karę śmierci, którą wykonano.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: dr Tomasz Łabuszewski i Kazimierz Krajewski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.44 min.

„POLSKI ZWIĄZEK POWSTAŃCZY”
W filmie przedstawiona została konspiracyjna organizacja z terenu powiatu płockiego. Polski Związek Powstańczy powstał z inicjatywy młodzieży gimnazjalnej i żołnierzy Armii Krajowej. Zaproponowali oni dowództwo Marcelemu Kowalskiemu ps. „Okrzeja”. Był on wówczas w Płocku najwyższym rangą oficerem, żołnierzem AK z czasów okupacji niemieckiej. Organizacja działała poprzez wydawanie i rozlepianie ulotek, rozbrajanie funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa oraz prowadzenie akcji ekspropriacyjnych. Jej struktury obejmowały około 100 osób. Jedną z najważniejszych akcji była próba wysadzenia pomnika żołnierzy Armii Czerwonej w Płocku, zakończona niepowodzeniem. Aresztowania członków rozpoczęły się w lutym 1946 roku. W procesie, który toczył się w listopadzie 1946 r. Wojskowy Sąd Rejonowy skazał 29 żołnierzy PZP na kary od roku do dożywotniego więzienia. Marceli Kowalski został skazany przez sąd na 10 lat więzienia. Jednak 22 września 1948 roku zmarł w płockim więzieniu.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Jacek Pawłowicz (IPN O/Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.52 min.

„ŁUPASZKA”
Film jest opowieścią o legendarnym partyzancie mjr. Zygmuncie Szendzielarzu „Łupaszce”. Urodził się 12 marca 1910 r. w Stryju. W wojnie obronnej 1939 r. walczył w IV Pułku Ułanów. Następnie działał w konspiracji ZWZ–AK. Stworzył V Brygadę Wileńską zwaną „Szwadronem Śmierci”, która walczyła w czasie II wojny światowej zarówno z okupantem niemieckim, jak i z partyzantką sowiecką. W sierpniu 1944 r. przeszedł z Okręgu Wileńskiego na Białostocczyznę. Jego V Brygada Wileńska do momentu rozwiązania w 1945 r. stoczyła ponad 80 walk z grupami operacyjnymi organów bezpieczeństwa. Niezwykłą postacią w Brygadzie był jego adiutant Leon Beynar, znany później pod pseudonimem „Paweł Jasienica”. Major „Łupaszka”, mimo rozwiązania Brygady, nie zaprzestał działalności. Przeniósł się na Pomorze, gdzie kontynuował działania zbrojne. Został aresztowany w 1948 r. na Podhalu i skazany na karę śmierci.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie: Kazimierz Krajewski i dr Tomasz Łabuszewski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas:27. 53 min.

„POMORSKI RAJD MAJORA ŁUPASZKI”
Po rozwiązaniu oddziału we wrześniu 1945 r. mjr Zygmunt Szendzielarz skierował się w stronę swojej organizacji macierzystej, czyli Eksterytorialnego Okręgu Wileńskiego. Wraz z najbardziej zaufanymi osobami przybył do Trójmiasta. Po nawiązaniu kontaktu z mjr. Antonim Olechnowiczem ps. „Pohorecki” uzgodnił, że utworzy nowe pododdziały. Po uzyskaniu zgody na działalność ściągnął swoich podkomendnych, z którymi działał na Białostocczyźnie, na Pomorze. Pierwsze działania dywersyjne rozpoczął zimą 1945/1946 r. W ciągu kolejnych sześciu miesięcy osiemdziesięcioosobowa Brygada mjr „Łupaszki” rozbiła 27 posterunków MO, UB, przeprowadziła 90 likwidacji funkcjonariuszy aparatu i agentów bezpieki. Warto pamiętać, że 1/3 składu osobowego stanowili ludzie pochodzący z Wileńszczyzny. Po najsłynniejszej akcji Brygady 19 maja 1946 r. (rozbrojenie 6 posterunków i likwidacji doradcy sowieckiego, 2 funkcjonariuszy UB i agentów) przeciwko „Łupaszce” skierowano 16 tys. wojska i funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa. Akcja ta odbiła się echem na zachodzie Europy. Pisały o tym gazety, mówiło radio BBC.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Tomasz Łabuszewski (IPN O/ Warszawa), dr Piotr Niwiński (UG).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas:27. 52 min.

„GENERAŁ WALTER”
Twórcy filmu próbują zrekonstruować okoliczności śmierci gen. Karola Świerczewskiego „Waltera”. Miała ona miejsce 28 marca 1947 roku w Jabłonkach koło Baligrodu, gdzie do dzisiaj stoi pomnik upamiętniający to wydarzenie. Została wykorzystana przez komunistów jako pretekst do przeprowadzenia tzw. akcji „Wisła”, w ramach której w terenów południowo-wschodniej Polski wysiedlono około 140 tys. Ukraińców. Propaganda komunistyczna uczyniła z gen. Świerczewskiego jednego z największych swoich bohaterów. Film przypomina, że gen. Karol Świerczewski służył od 1917 roku w bolszewickich formacjach wojskowych, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej i został ranny w walkach z Wojskiem Polskim. W 1936 roku został wysłany przez Stalina do Hiszpanii, a od 1943 roku skierowano go do tworzenia polskich jednostek wojskowych w Związku Sowieckim.
Jako komentatorzy występują historycy: dr hab. Grzegorz Motyka (PAN) oraz dr Sławomir Poleszak (IPN O/ Lublin)
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27. 53 min.

„ORDON”
Film przybliża postać dowódcy oddziału partyzanckiego Józefa Struga „Ordona”, działającego na terenie powiatu Włodawa. W 1940 r. rozpoczął pracę podziemną w ZWZ. Z ramienia konspiracji służył na posterunku policji granatowej w Urszulinie. Miał w ten sposób zbierać informacje o konfidentach i rozpracowaniu polskiego podziemia przez Niemców. Ten fakt po wkroczenia Armii Czerwonej na Lubelszczyznę zaważył między innymi na pozostaniu w strukturach podziemnych. Rozpoczął wówczas działalność w oddziale partyzanckim podległym Klemensowi Panasiukowi „Orlisowi”. Następnie rozpoczął ścisłą współpracę z oddziałem Edwarda Taraszkiewicza „Jastrzębia”. Między innymi uczestniczył w akcji rozbicia PUBP we Włodawie czy mniej chlubnej akcji w Puchaczowie. W odpowiedzi na tę ostatnią akcję minister Radkiewicz 26 lipca 1947 r. rozkazał stworzenie grupy operacyjnej o kryptonimie „Puchaczów”, która miała za zadanie wytropić osoby biorące w niej udział. Józef Strug „Ordon” poległ 30 lipca 1947 r. w wyniku zasadzki aparatu bezpieczeństwa.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Grzegorz Makus.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 26.55 min.

„OŚKA”
Twórcy filmu snują opowieść o znanym partyzancie ziemi kieleckiej. Jan Sońta „Ośka” pochodził z powiatu iłżeckiego z wiejskiej rodziny mocno związanej z ruchem ludowym. W czasie II wojny światowej należał do Batalionów Chłopskich i dowodził oddziałem partyzanckim. Wiele okoliczności sprawiło, że po wejściu Armii Czerwonej rozpoczął pracę w KG MO. Jego zadaniem było organizowanie kadr dla MO. Gdy na wiosnę 1945 r. utworzona została organizacja konspiracyjna pod nazwą „Oddziały Specjalne BCH” Jan Sońta czynnie włączył się w ten ruch. W czerwcu 1945 r. został oddelegowany do 28 pp. 9 Dywizji jako doradca d-cy pułku. Pułk ten brał udział w zwalczaniu podziemia na Rzeszowszczyźnie. Wykorzystując zajmowane stanowisko zabiegał o zwolnienie z więzień żołnierzy BCH i AK oraz ostrzegał podziemie o mających nastąpić obławach. W sierpniu 1945 r. nastąpiło jego aresztowanie.
Jako komentatorzy występują historycy: Przemysław Bednarczyk, dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin), Marcin Sołtysiak (IPN Delegatura w Radomiu).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.40 min.

„MISJA RETINGERA”
Film opowiada o szarej eminencji polskiej dyplomacji, jaką był Józef Hieronim Retinger, oraz jego kontrowersyjnej misji w czasie II wojny światowej. Urodzony 17 kwietnia 1888 r. w Krakowie, wykształcenie pobierał na Zachodzie. W 1943 r. zajmował stanowisko, że Polska powinna w zamian za ziemie wschodnie próbować wytargować od Rosjan jakąś formę niepodległości. To przekonanie brało się z dobrego rozeznania stanowiska krajów anglosaskich. Jego koncepcja była bliska poglądowii brytyjskiemu na sprawę polską w tym czasie. Postanowił ze swoją koncepcją dotrzeć do polityków krajowych i spróbować ich przekonać. W realizacji tego zadania uzyskał pomoc od Brytyjczyków, jednocześnie próbując utrzymać ten fakt w tajemnicy przed władzami polskimi. Został zrzucony do Polski w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 r. W tym czasie na wschodnich kresach Polski trwała już akcja „Burza”. Misja Retingera wywołała zaniepokojenie w kręgach Naczelnego Wodza gen. Sosnkowskiego i stąd najprawdopodobniej wyszło ostrzeżenie do kraju. W tym czasie podejmowano próby otrucia go, które jednak się nie powiodły. Retinger przebywał w Polsce do 25 lipca 1944 r. Został wówczas ewakuowany do Londynu.
Jako komentatorzy występują historycy z Instytutu Pamięci Narodowej: dr Władysław Bułhak (IPN Warszawa), dr Sławomir Poleszak (IPN Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27. 50 min.

„PŁOCKI CZERWIEC 1976”
Wydarzenia czerwca 1976 r. najczęściej kojarzone są z protestami w Ursusie i Radomiu. Film przypomina pozostające w cieniu tych wydarzeń protesty w Płockiej Petrochemii, zakładzie, który był obiektem strategicznym dla SB. 25 czerwca 1976 r. pracownicy Petrochemii w związku z dużymi podwyżkami cen nie przystąpili do pracy. Około 300 osób opuściło zakład i udało się pod budynek KW PZPR w Płocku, gdzie sekretarz KW nawoływał do spokoju i powrotu do pracy. Pomimo tego doszło do zajść pomiędzy protestującymi a siłami ZOMO i SB. Konsekwencją protestu robotników były represje: aresztowano 55 osób, 34 w trybie doraźnym stanęło przed sądem i zostało skazanych, z pracy zwolniono 47 osoby.
Jako komentatorzy występują: Jacek Pawłowicz (historyk IPN O/Warszawa) oraz Hubert Woźniak (dziennikarz).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.35 min.

„ŁUPASZKA” – DOWÓDCA „HUBALA”
Ppłk Jerzy Dąbrowski „Łupaszka” wsławił się walką partyzancką w wojnie polsko-bolszewickiej. Jako zawodowy żołnierz WP w okresie międzywojennym zajmował raczej podrzędne stanowiska. We wrześniu 1939 r. objął stanowisko dowódcy 110 Zapasowego Pułku Ułanów. 16 września 1939 r. jego pułk stoczył pierwsze walki z oddziałami niemieckimi. Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Polski prawdopodobnie doszło do częściowej demobilizacji jego oddziału. Ci, którzy zdecydowali się dalej walczyć, skierowali się w stronę bagien nadbiebrzańskich. Ppłk Jerzy Dąbrowski spędził nad Biebrzą cały październik 1939 r. Stworzył tam zręby konspiracji. Jednak zdecydował się opuścić ten rejon i udać się na Litwę Kowieńską. Jednak przy przekraczaniu granicy został ciężko ranny i dostał się do niewoli sowieckiej. Jego dalsze losy nie są do końca znane.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin), dr hab. Rafał Wnuk (KUL, Muzeum II Wojny Światowej).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas:27. 48 min.

„POLSKA ARMIA WYZWOLENIA”
Film przybliża historię konspiracji powrześniowej na terenach polskich, które znalazły się pod okupacją sowiecką. Właśnie w powiecie augustowskim powstała konspiracyjna organizacja o nazwie Polska Armia Wyzwolenia. Jej członkowie posiadali obóz partyzancki na trudno dostępnym terenie nazywanym Czerwone Bagno. Nie do końca jest jasne kto był jej założycielem. Można przypuszczać, iż partyzanci mieli jakiś kontakt z działający tam jesienią 1939 r. ppłk Jerzym Dąbrowskim „Łupaszką”. Od kwietnia 1940 r. na jej czele stanął Edward Stankiewicz „Dawer”. Po jego śmierci we wrześniu 1940 r. obowiązki komendanta przejął Antoni Połubiński „Piorun”, który zasłynął brawurową ucieczką z rąk NKWD. Organizacja posiadała bardzo dobrze rozbudowany pion dywersyjny, który w okresie swojej działalności zlikwidował wielu konfidentów. W lipcu 1940 r. kontakt z nią nawiązał Związek Walki Zbrojnej. Od tego czasu Polska Organizacja Wojskowa weszła w skład ZWZ. Jednakże już jesienią zerwano z nią kontakty ze względu na podejrzenia, iż PAW współpracuje z Abwehrą. Podejrzenia te nie były bezpodstawne.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin), dr hab. Rafał Wnuk (KUL, Muzeum II Wojny Światowej).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.30 min.

„WRZESIEŃ 1939 NA LUBELSZCZYŹNIE”
Film przypomina dramatyczne wydarzenia września 1939 r. rozgrywające się na Lubelszczyźnie. Działania zbrojne nie miały strategicznego znaczenia w tym regionie. Przy końcu kampanii Lubelszczyzna stała się wielkim polem bitewnym. Niemcy dopiero w połowie września wkroczyły na Lubelszczyznę, jednak już od początku wojny wiele miast w województwie ucierpiało na skutek niemieckich nalotów. Między innymi małe miasteczko Frampol, które 13 września stało się celem nalotu ćwiczebnego Luftwaffe. To tu doszło do ostatniej wielkiej bitwy września pod Tomaszowem Lubelskim. W dniach 17-20 września i 22-27 września Armie „Lublin” i „Kraków” a następnie wojska Frontu Północnego utworzone z Armii Modlin poniosły klęskę w walkach z Niemcami. Ponadto doszło do walk z wkraczającą Armią Czerwoną. 1 października 1939 r. pod Wytycznemu oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza stoczyły bój, po czym dowódca rozwiązał grupę i zarządził odwrót.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: Michał Durakiewicz, dr Sławomir Poleszak, Mariusz Zajączkowski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.47 min.

„KARAŚ”
Film opowiada historię działalności konspiracyjnej Tadeusza Westfala „Karasia” w Okręgu Białostockim ZWZ-AK. Urodził się 8 IV 1915 r. w Wielkopolsce. Jako pilot w czasie kampanii wrześniowej walczył w 32 eskadrze rozpoznawczej wchodzącej w skład Armii Łódź. Odniósł poważne obrażenia w czasie walk w pierwszych dniach września. W grudniu 1939 r. związał się na Białostocczyźnie z konspiracyjną organizacją Bataliony Śmierci Strzelców Kresowych. Następnie w strukturach AK porucznik „Karaś” zorganizował najlepiej funkcjonujący na Białostocczyźnie Kedyw na terenie powiatu Wysokie Mazowieckie. Zginął 8 VII 1944 r. w potyczce, najprawdopodobniej z rąk własowców. Choć pojawiają się opinie, że w jego śmierć zamieszane były miejscowe osoby.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN O/Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.45 min.

„LUFA”
Niewątpliwie jednym z najlepszych oddziałów polskiego podziemia niepodległościowego była V Brygada Wileńska mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Do jego najbardziej zaufanych podkomendnych należał między innymi Henryk Wieliczko ps. „Lufa”, który po odtworzeniu wiosną 1945 r. V Brygady Wileńskiej na Białostocczyźnie, został mianowany zastępcą dowódcy 4 szwadronu. Film ten to historia jednego z nielicznych konspiratorów, którzy po amnestii 1947 r. kontynuowali działalność, mimo iż większość członków szwadronu zdecydowała się ją zakończyć. Finał jego działalności w konspiracji był jednak tragiczny. W wyniku zdrady żołnierza Brygady w 1948 r. został aresztowany przez UB na dworcu PKP w Siedlcach, a 14 marca 1949 r. na Zamku w Lublinie został rozstrzelany.
Jako komentator występuje historyk dr Tomasz Łabuszewski z Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej w Warszawie.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.56 min.

„KS. JAN TROJNAR”
Film jest próbą odpowiedzi na pytanie o przyczynę zagadkowej śmierci księdza Jana Trojnara, proboszcza z parafii Pętkowice na Kielecczyźnie. 14 III 1946 r. został zamordowany na terenie plebanii przez grupę nieznanych osób, ubranych w mundury wojskowe. Jego zabójstwo było tym dziwniejsze, że nie był w żaden sposób związany z podziemiem, ani nie angażował się w działalność polityczną. Śledztwo, które prowadził w tej sprawie aparat bezpieczeństwa, nie doprowadziło do wykrycia sprawców, a wskazywało na rabunkowy charakter morderstwa. Do dziś jako potencjalnych zabójców wymienia się funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, członków parafii wyznania polsko-katolickiego, czy też byłych partyzantów Armii Ludowej.
Jako komentator występuje historyk: Grzegorz Sado.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.42 min.

„GROM”
Film opowiada historię życia konspiratora z Białostocczyzny – por. Józefa Borowskiego „Groma”. Działanie w konspiracji rozpoczął bardzo późno, bo wiosną 1945 r. Było to związane z faktem, iż we wrześniu 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej i całą okupację spędził w Oflagu. Uwolniony przez oddziały Armii Czerwonej, powrócił w rodzinne strony i w maju 1945 r. dołączył do zgrupowania partyzanckiego „Piotrków”, dowodzonego przez Hieronima Piotrowskiego „Jura”. Jako d-ca 1 Kompanii 42 pp AK wsławił się śmiałą akcją na miejscowość Starosielce na przedmieściach Białegostoku 4 czerwca 1945 r. tuż pod okiem UB i wojsk KBW. Zginął w niejasnych okolicznościach 19 VI 1945 r. w leśniczówce Stary Majdan.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN O/Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.48 min.

„ANDRZEJ KISZKA”
Film jest opowieścią o niezwykłej historii żyjącego do dziś Andrzeja Kiszki, partyzanta przez 16 lat ukrywającego się przed organami bezpieczeństwa. W czasie okupacji niemieckiej związany początkowo z BCh, a następnie z AK, miał kontakt również z oddziałem NZW „Ojca Jana”. W 1944 roku na rozkaz przełożonych podjął służbę na Posterunku MO w Hucie Krzeszowskiej, z której zdezerterował po 4 miesiącach w obawie przed aresztowaniem. Długoletnie ukrywanie się rozpoczął w 1945 r. kiedy to milicja znalazła w jego zabudowaniach broń. Ukrywając się w tym czasie nie prowadził działalności bojowej. Przy okazji amnestii 1947 r. ujawnił się, ale w wyniku donosów znów groziło mu aresztowanie. Wrócił do lasu. Kolejno był związany z oddziałem Adama Kusza „Garbatego” oraz Józefa Kłysia ps. „Rejonowym”. Od 1952 roku ukrywał się przeważnie samotnie. Dopiero 30 grudnia 1961 r. w wyniku kombinacji operacyjnej SB został otoczony w bunkrze i pojmany. Sąd PRL skazał go na dożywocie; w wyniku amnestii wyszedł na wolność w 1971 roku. Do dziś nie został zrehabilitowany.

„MOGIŁKA”
Film jest opowieścią o Janie Turzynieckim ps. „Mogiłka”, żołnierzu najpierw Batalionów Chłopskich, potem Armii Krajowej, który w latach 1943–1944 brał udział w walkach z oddziałami UPA w rejonie Tomaszowa Lubelskiego. Po wojnie związał się ze słynnym oddziałem Jana Leonowicza „Burty”, a po jego śmierci w 1951 r. został dowódcą grupy. Schwytany w 1953 roku przez UB, przeszedł wielomiesięczne ciężkie śledztwo i został skazany na trzykrotną karę śmierci. Wyrok jednak został zmieniony i po 11 latach wyszedł na wolność. Niebawem, zaledwie po 8 miesiącach, wycieńczony brutalnymi przesłuchaniami, brakiem opieki lekarskiej, warunkami w więzieniu – zmarł.
Jako komentator występuje historyk: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 28.00 min.

„III WILEŃSKA BRYGADA NZW”
Jest to filmowy dokument o działalności III Wileńskiej Brygady NZW, istniejącej w latach 1945–1946 r., największego oddziału partyzanckiego NZW na Białostocczyźnie, którego dowódcą był kpt. Romuald Rajs „Bury”. Brygada powstała po rozwiązaniu V Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, w której kpt. Rajs był dowódcą II szwadronu. Po tym fakcie „Bury” nawiązał kontakt z Okręgiem Białystok NZW i został mianowany szefem PAS. Kadrę brygady tworzyli w większości żołnierze pochodzący z Wileńszczyzny. Brygada prowadziła znaczną aktywność bojową. Na swoim koncie, poza akcjami na posterunki MO, miała kilka potyczek z grupami operacyjnymi. Poważnym ciosem dla brygady było starcie z wojskami KBW w dniu 30 kwietnia 1946 r. W wyniku walk poległo 25 jej żołnierzy, a 12 dostało się do niewoli. Ostatecznie we wrześniu 1946 r. brygada została zdemobilizowana. Dopiero w końcu 1948 r. UB zatrzymało dowódcę – Romualda Rajsa i jego zastępcę por. Kazimierza Chmielowskiego „Rekina”. Proces przed WSR w Białymstoku zakończył się ostatecznie wymierzeniem kary śmierci. Cień na działalność brygady rzuca fakt, że pośród wielu akcji wymierzonych w aparat terroru oddział w lutym 1946 r. przeprowadził pacyfikację wsi białoruskich.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN O/Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.51 min.

„W SIECI”
Film opowiada historię siatek wywiadowczych Zrzeszenia WiN na terenie Warszawy. Jedną z nich była siatka o kryptonimie „Stocznia”, której szefem była Halina Sosnowska ps. „X”. Kierowana przez nią siatka zajmowała się zbieraniem informacji z bardzo różnych dziedzin. Swym zasięgiem obejmowała kilka województw, a nawet posiadała delegatury za linią Curzona. Jak na ówczesne warunki funkcjonowała dość długo, bo od lutego do października 1946 r. Historia siatek wywiadowczych na terenie Warszawy łączy się nierozerwalnie z dwiema osobami: Władysławem Jedlińskim ps. „Marta” i Ryszardem Widelskim ps. „Irydion”. Ten ostatni aresztowany został przez MBP w lutym 1946 r. i zamordowany w więzieniu śledczym UB zimą 1949 r. Z kolei Władysław Jedliński, członek IV ZG WiN, wymykał się aparatowi bezpieczeństwa aż do 14 VII 1948 r. Po aresztowaniu rozpoczął z bezpieką grę o własne życie. Na przesłuchaniach podawał fikcyjne informacji na temat nieistniejących współpracowników. Śledczych natomiast przekonywał o istnieniu silnej struktury wywiadowczej oplatającej cały kraj. Dzięki temu do procesu doszło dopiero w lipcu 1955 r., w wyniku którego skazano go na 15 lat więzienia, z którego po 2 latach wyszedł.
Komentatorzy: dr Tomasz Łabuszewski (IPN O/Warszawa), Kazimierz Krajewski (IPN O/Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 28.00 min.

„ŚLADY ZBRODNI”
Kolejnym tematem filmu jest mroczna historia pewnego budynku przy ulicy 1 Maja w Płocku. W okresie okupacji niemieckiej mieściła się tu siedziba Gestapo. Znajdujące się tam piwnice zostały zaadaptowane na cele więzienne, podwórko zaś było miejscem wykonywania egzekucji. Po wojnie w gmachu swoją siedzibę miało NKWD, a potem był tu Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Komentator filmu Jacek Pawłowicz opowiada o rozgrywających się w tym miejscu tragediach żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego z ziemi płockiej. Do dziś w podziemiach na ścianach widnieją napisy umieszczone przez przetrzymywanych. I choć część podziemi została w latach 60. zasypana, istnieją szanse, że poznamy tajemnice, które one skrywają.
Jako komentator występuje historyk: Jacek Pawłowicz (IPN O/Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2009. Czas: 27.26 min.

„MAJOR »ŻEGOTA«”
Witalis Brzeski urodził się w 1894 roku w Białej Cerkwi na ziemi kijowskiej. Do 1939 r. pracował w straży granicznej na Białostocczyźnie. Po wybuchu wojny bardzo szybko włączył się w nurt pracy konspiracyjnej. Nie wiemy, do jakiej należał początkowo organizacji, jednak już na początku 1940 r. została ona wykryta przez Gestapo, a on sam zaczął się ukrywać w okolicach miejscowości Sejny. Tam nawiązał kontakt ze Związkiem Walki Zbrojnej. Początkowo pełnił funkcję z-cy komendanta ZWZ Suwałki, a po napaści III Rzeszy na ZSRR został komendantem ZWZ w Sokółce. Z kolei od lipca stał na czele Wydziału II KG ZWZ w Białymstoku. Po wkroczeniu Armii Czerwonej kontynuował swoją działalność. 30 XI 1944 r. został zatrzymany przez sowiecki kontrwywiad wojskowy II Frontu Białoruskiego i deportowano go w głąb Rosji. Zwolniono go w grudniu 1945 r. ze względu na stan zdrowia i z transportem PUR dotarł do Polski. Po powrocie powtórnie włącza się w pracę konspiracyjną. A od początku 1947 r. w związku z aresztowaniem dotychczasowego komendanta Mariana Świtalskiego „Sulimy” zostaje komendantem Okręgu WiN Białystok. W okresie amnestii 1947 r. ujawnia się, po czym po kilku miesiącach zostaje zwerbowany do współpracy z UBP – zresztą przez swojego kolegę z konspiracji z okresu okupacji niemieckiej, a teraz funkcjonariusza UBP Henryka Wędrowskiego, m.in. jednego z pomysłodawców słynnej operacji „Cezary”. Ponieważ jego materiały zostały zniszczone, nie jesteśmy w stanie określić charakteru współpracy. Ciekawostką zapewne jest fakt, ze jednocześnie w tym samym czasie był inwigilowany.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN O/Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.40 min.

„JEŻ” 
Film prezentuje sylwetkę porucznika Wiktora Zacheusza Nowowiejskiego „Jeża”, dowódcę jednego z oddziałów partyzanckich na północnym Mazowszu. Po kampanii wrześniowej 1939 roku i ucieczce z obozu jenieckiego powrócił na teren powiatu przasnyskiego i rozpoczął pracę w konspiracji. Początkowo działał w strukturach wywiadowczych, potem, jako że z wykształcenia był nauczycielem, prowadził tajne nauczanie. W końcu przyłączył się do oddziału partyzanckiego Stefana Rudzińskiego „Wiktora”, w którym przebywał aż do jego rozwiązania w styczniu 1945 r. Mimo zmiany sytuacji „Jeż” pozostał w konspiracji. Czuł się odpowiedzialny za teren i podlegających mu ludzi. Warta wspomnienia jest jedna z akcji pod jego dowództwem na mławskie więzienie, z którego bez rozlewu krwi wyprowadził przebywających tam więźniów. Zginął 6 grudnia 1946 r. w gospodarstwie swoich rodziców, gdzie został zaatakowany przez grupę operacyjną.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Tomasz Łabuszewski (IPN O/Warszawa), Kazimierz Krajewski (IPN O/Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.40 min.

„RYBA” 
Podporucznik Stanisław Marchewka „Ryba” należał do najdłużej ukrywających się partyzantów polskiego podziemia niepodległościowego. Jego życiorys jest przykładem tego, jak okoliczności i chęć postępowania w zgodzie z własnym sumieniem zmuszały ludzi do powrotu do konspiracji. W czasie II wojny światowej działał w strukturach ZWZ-AK na terenie Obwodu Łomża. Po wkroczeniu Armii Czerwonej pozostawał w strukturach podziemnych, co było wyrazem poczucia odpowiedzialności za podległych mu żołnierzy. Szeregi konspiracji zdecydował się opuścić w 1946 r. Wówczas za zgodą przełożonych opuścił teren i wyjechał do Łodzi, gdzie zajął się handlem. W 1947 r. skorzystał z ogłoszonej przez komunistów amnestii i ujawnił się. Do 1952 r. wydawało mu się, że aparat bezpieczeństwa o nim zapomniał. Jednak to były pozory. W 1952 r. został zwerbowany do współpracy w charakterze TW o ps. „Rak”. Miał nawiązać kontakt z ukrywającym się Janem Tabortowskim „Bruzdą” i doprowadzić do jego likwidacji. „Ryba” spotkał się z „Bruzdą” w 1953 r. Nie zdradził jednak dawnego kolegi z konspiracji, tylko dołączył do jego oddziału. Ukrywał się przez kolejne lata, tj. do momentu jego likwidacji przez aparat bezpieczeństwa w 1957 r.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Sławomir Poleszak (IPN O/Lublin) oraz Piotr Łapiński (IPN O/Białystok).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.54 min.

„REJON NSZ MROZY”
Film opowiada o powstaniu i działalności Rejonu NSZ „Mrozy”, który podlegał Okręgowi Podlaskiemu NSZ. W rzeczywistości był jednak niezależną placówką konspiracyjną, która współpracowała m.in. z AK. W historii tej struktury mocno zapisały się dwa nazwiska: Mariana Gadomskiego „Niedźwiadka” – twórcy rejonu oraz Zygmunta Jezierskiego „Orła” – dowódcy oddziału partyzanckiego. Historia tej struktury obejmuje kilka lata. Ukształtowana w 1944 r., funkcjonowała aż do roku 1948, czyli do momentu likwidacji oddziału „Orła” przez wojska KBW 3 czerwca 1948 r. Struktura skupiająca ponad 100 osób była w stanie przeprowadzić 90 akcji zbrojnych: rozbrajano posterunki MO, likwidowano agenturę oraz funkcjonariuszy UB. Film pokazuje, jak patriotyzm niewielkiej grupy ludzi potrafił mobilizować do prowadzenia działalności niepodległościowej przez kilka lat.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Tomasz Łabuszewski (IPN O/Warszawa), Kazimierz Krajewski (IPN O/Warszawa).
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.30 min.

„ŚLADAMI ŻOŁNIERZY BRYGADY ŚWIĘTOKRZYSKIEJ”
Brygada Świętokrzyska – oddział NSZ utworzony w sierpniu 1944 r. budzi kontrowersje ze względu na podjętą w końcowym etapie II wojny światowej współpracę z Niemcami. Film przybliża działalność zbrojną jednostki, która walczyła zarówno z oddziałami partyzantki komunistycznej AL, partyzantką sowiecką, jak i Niemcami. Wraz z komentatorami filmu odwiedzamy miejsca na Kielecczyźnie, gdzie toczyły się walki Brygady. 13 I 1945 r. Brygada otrzymała rozkaz wycofania się na Śląsk w związku z ofensywą sowiecką i od tego momentu była zdana na własne siły. Sytuacja oddziału wpłynęła na decyzję dowództwa o podjęciu rozmów z Niemcami. Za datę końcową istnienia Brygady uznaje się sierpień 1945 r. Wówczas jej żołnierze utworzyli przy amerykańskich wojskach okupacyjnych w Niemczech kompanie wartownicze.
Jako komentatorzy występują historycy: dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki (IPN Delegatura w Kielcach) oraz Agnieszka Filus.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.20 min.

„MARIAN GOŁĘBIEWSKI PRZEZ TRZY KONSPIRACJE”
Film przybliża postać płk. Mariana Gołębiewskiego (ps. „Irka”, „Ster”, „Korab” „Swoboda”), który całe życie poświęcił działalności konspiracyjnej i opozycyjnej. Jako cichociemny został przerzucony do okupowanej Polski w nocy z 1 na 2 października 1942 r. KG AK skierowała go w listopadzie 1942 r. na Lubelszczyznę na stanowisko szefa Kedywu Inspektoratu Zamość. Od jesieni 1943 r. pełnił funkcję Komendanta Obwodu Hrubieszów AK. Jego wielką zasługą jako Inspektora Inspektoratu Zamość AK-DSZ było doprowadzenie do porozumień z UPA w maju 1945 r. Został aresztowany 21 I 1946 r. przez MBP. Był sądzony w procesie I Zarządu Głównego WiN i jako jedyny z oskarżonych otrzymał karę śmierci. Ułaskawiony przez B. Bieruta, a następnie w wyniku złagodzenia wyroku na podstawie amnestii opuszcza więzienie w 1956 r. Bardzo szybko odnawia kontakty z podkomendnymi, a z czasem angażuje się w opozycyjną działalność w organizacji „Ruch” oraz ROPCiO. Nawet gdy w 1982 r. wyjechał do USA, nie pozostał bierny i uczestniczył w różnych emigracyjnych inicjatywach. Zmarł w Warszawie 18 X 1996 r.
Jako komentatorzy występują historycy z IPN w Lublinie: dr Małgorzata Choma-Jusińska, Justyna Dudek, Mariusz Zajączkowski.
Scenariusz filmu: Tadeusz Doroszuk i Adam Sikorski. Reżyseria: Adam Sikorski. Rok produkcji: 2010. Czas: 27.06 min.

do góry