Nawigacja

Aktualności

Uroczystości pogrzebowe Stefanii i Władysława Zarzyckich – Lublin, 1 lutego 2019

1 lutego 2019 r. w Lublinie odbył się państwowy pogrzeb Stefanii i Władysława Zarzyckich

W domu Stefanii i Władysława Zarzyckich we wsi Kolonia Łuszczów, niedaleko Lublina, w latach czterdziestych ukrywali się żołnierze antykomunistycznego podziemia niepodległościowego – m.in. Hieronim Dekutowski ps. „Zapora” czy Zdzisław Broński „Uskok”. Miejsce to było przez partyzantów nazywane „koszarami”. Niestety, informację o nim otrzymał komunistyczny aparat bezpieczeństwa. Na początku kwietnia 1949 r. dom został otoczony przez oddział UB-KBW-MO. Komuniści aresztowali Stefanię i Władysława. Następnie przewieźli ich do więzienia na Zamku w Lublinie. Tam małżonkowie zostali poddani ciężkiemu śledztwu i okrutnym torturom. W ich wyniku Stefania, która była w zaawansowanej ciąży, została przewieziona na oddział szpitalny więzienia. Tam urodziła córkę i zmarła.

Dwa lata temu specjalistom z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN w Lublinie udało się odnaleźć szczątki Stefanii Zarzyckiej. Znajdowały się one na lubelskim cmentarzu przy ul. Unickiej. 1 lutego 2018 r. informacja ta została podana do publicznej wiadomości podczas konferencji identyfikacyjnej w Pałacu Prezydenckim.

  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin

Uroczystości pogrzebowe w Lublinie rozpoczęły się od mszy św. w Kościele Garnizonowym pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. Eucharystię odprawił proboszcz ks. ppłk Andrzej Piersiak. Duchowny w kazaniu przypomniał historię Stefanii i Władysława Zarzyckich. Wspomniał również, że msza św. w ich intencji to nie tylko obowiązek wobec zmarłych, ale wzięcie odpowiedzialności za wspólnotę, za Polskę. Przypomniał także rolę historyków w przywracaniu prawdy.

  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin

Prof. Krzysztof Szwagrzyk, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej, zwrócił uwagę w swoim wystąpieniu na aspekt historii, który często umyka: uczucia, jakie towarzyszyły Stefanii i Władysławowi; mężowi, gdy słyszał krzyki bitej przez oprawców żony, będącej w zaawansowanej ciąży. Podkreślił, jak ciężko jest historykom to przedstawić. Niełatwe jest to również do zrozumienia dla nas.

Głos zabierali także wojewoda lubelski Przemysław Czarnek oraz wicemarszałek województwa lubelskiego Zbigniew Wojciechowski.

Następnie kondukt pogrzebowy udał się na cmentarz przy ul. Unickiej w Lublinie. Tam w towarzystwie asysty wojskowej zostali pochowani cywilni bohaterowie polskiego podziemia antykomunistycznego.

  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
  • Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin ipn lublin, stefania zarzycka, pogrzeb, władysław zarzycki
    Fot.: Dawid Florczak/IPN Lublin
W uroczystość zaangażowało się Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Lublinie, finansując oraz organizując pogrzeb Stefanii i Władysława Zarzyckich.

***

Stefania Zarzycka, c. Michała i Katarzyny, ur. 3 II 1919 r., Janówek Czernikowski, pow. Opatów. Od wiosny 1946 r. współpracowała wraz z mężem Władysławem z oddziałem kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”. W ich zabudowaniach zlokalizowanych w kol. Łuszczów, pow. Lublin, kwaterowali wielokrotnie partyzanci, m.in. mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” ze swoim sztabem. Gospodarze należeli do najofiarniejszych i najbardziej zaufanych współpracowników „Uskoka”.

 

Po amnestii z 1947 r. kwatera u Zarzyckich stała się jedną z dwóch najważniejszych „melin” oddziału. Od lata 1948 r. odbywały się tutaj regularne, comiesięczne spotkania komendanta z kadrą grupy, partyzanci nazywali ją „koszarami” lub „koszarami partyzanckimi”. Na przełomie marca i kwietnia 1949 r. w wyniku działań operacyjnych i zeznań uzyskanych od aresztowanego członka oddziału, Stanisława Bartnika „Górala”, WUBP w Lublinie zlokalizowało kwaterę i uzyskało informację o mającej odbyć się w zabudowaniach Zarzyckich koncentracji.

Na podstawie pozyskanych danych grupa operacyjna UB-MO-KBW otoczyła w nocy z 2 na 3 IV 1949 r. gospodarstwo w kol. Łuszczów. W domu Zarzyckich przebywali wówczas Zdzisław Broński „Uskok”, Stanisław Kuchciewicz „Wiktor” i Edward Taraszkiewicz „Żelazny”. Pomimo zaciągniętego szczelnie okrążenia, partyzantom udało się wydostać z budynku i przedrzeć przez pierścień obławy. WUBP w Lublinie aresztowało dwójkę „meliniarzy”. Stefania Zarzycka była wówczas w ósmym miesiącu ciąży. Została przewieziona do Lublina i osadzona w areszcie śledczym w więzieniu na Zamku. Pomimo zaawansowanej ciąży kobieta została poddana przesłuchaniom, połączonymi z torturami fizycznymi i psychicznymi (była także infiltrowana przez agenturę celną). 9 V 1949 r. umieszczono Zarzycką na oddziale szpitalnym więzienia na Zamku. Tam 29 V 1949 r. urodziła córkę i półtorej godziny po porodzie zmarła.

Na wniosek WPR w Lublinie dokonano 31 V 1949 r. oględzin i sekcji zwłok. Zostały one przeprowadzone w prosektorium Zakładu Anatomii Patologicznej UMCS. Zgodnie z poleceniem WPR w Lublinie po dokonaniu powyższych czynności zwłoki miały zostać pochowane.

Szczątki Stefanii Zarzyckiej zostały odnalezione 6 X 2017 r. podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN na Cmentarzu Rzymskokatolickim przy ul. Unickiej w Lublinie. Informację o identyfikacji podano 1 II 2018 r.

28 V 2007 r. prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Stefanię Zarzycką Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

Władysław Zarzycki, s. Stanisława i Katarzyny z d. Wieczorek, ur. 11 I 1907 r., Kochów, pow. Opatów. Ukończył 4 klasy szkoły powszechnej. W latach 1929-1930 odbył służbę wojskową w 3. pp Leg. w Jarosławiu. Mieszkał w Janówku Czernikowskim, pow. Opatów, gdzie pracował wraz z żoną Stefanią na niewielkim gospodarstwie. W latach 1933-1939 był członkiem SL (koło w Kochowie). W 1942 r. przeniósł się wraz z rodziną do kol. Łuszczów, pow. Lublin, gdzie zakupił 11 ha ziemi i niewykończony dom.

Od wiosny 1946 r. współpracował wraz z żoną z oddziałem kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”. W ich zabudowaniach kwaterowali wielokrotnie partyzanci, m.in. mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” ze swoim sztabem. Gospodarze należeli do najofiarniejszych i najbardziej zaufanych współpracowników „Uskoka”. Po amnestii z 1947 r. kwatera u Zarzyckich stała się jedną z dwóch najważniejszych „melin” oddziału.

Od lata 1948 r. odbywały się tutaj regularne, comiesięczne spotkania komendanta z kadrą grupy, partyzanci nazywali ją „koszarami” lub „koszarami partyzanckimi”. Na przełomie marca i kwietnia 1949 r. w wyniku działań operacyjnych i zeznań uzyskanych od aresztowanego członka oddziału, Stanisława Bartnika „Górala”, WUBP w Lublinie zlokalizowało kwaterę i uzyskało informację o mającej odbyć się w zabudowaniach Zarzyckich koncentracji. Na podstawie pozyskanych danych grupa operacyjna UB-MO-KBW otoczyła w nocy z 2 na 3 IV 1949 r. gospodarstwo w kol. Łuszczów. W domu Zarzyckich przebywali wówczas Zdzisław Broński „Uskok”, Stanisław Kuchciewicz „Wiktor” i Edward Taraszkiewicz „Żelazny”. Pomimo zaciągniętego szczelnie okrążenia, partyzantom udało się wydostać z budynku i przedrzeć przez pierścień obławy. WUBP w Lublinie aresztowało dwójkę „meliniarzy”.

Zarzycki przeszedł bardzo ciężkie i brutalne śledztwo. Wyrokiem WSR w Lublinie z dn. 25 XI 1949 r. został skazany na karę 15 lat pozbawienia wolności i przepadek całego mienia.  Zeznania jakie wówczas złożył dają tylko częściowe pojęcie o ogromie cierpień jakie przeżył w śledztwie: „Ja w śledztwie byłem bity, w czasie kiedy siedziałem już na Zamku to do ‹‹karcu›› wlewano wodę. Bił mnie tęgi osobnik, kijem, gumą, palono mi pod nosem ogień, na skutek tego wszystkiego podpisałem w śledztwie każdy protokół i co tylko chcieli. Krzyki żony też nieraz słyszałem, będąc na korytarzu. Raz żona, przechodząc korytarzem do ustępu, powiedziała: ‹‹Mężu dłużej chyba już nie wytrzymam››. Raz na dzień dawali mi kubek kawy, byłem zawsze głodny i zmaltretowany. Jak kiedy chciałem pójść do lekarza to mnie brali na korytarz [i] zapędzali do ustępu i kał musiałem zbierać i wkładać do otworów. [...] Kiedy w kwietniu [19]49 r. byłem przyprowadzony na celę to mogą niektórzy stwierdzić, że tak byłem zbity, że nawet na nogach nie mogłem się utrzymać [...]. O śmierci żony dowiedziałem się z początkiem czerwca [19]49 r.”.

Karę odsiadywał w więzieniu w Rawiczu. Zwolniony został przedterminowo 16 X 1954 r. Był w stanie skrajnego wyczerpania. Wrócił do kol. Łuszczów. Gospodarstwo przypominało ruinę. Udało mu się odzyskać dzieci, które zostały umieszczone w różnych placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Po odwilży październikowej Zarzycki rozpoczął sądowe starania o odzyskanie dla dzieci majątku swojej żony. Proces nie szedł po jego myśli.

Zmarł 28 VI 1963 r. na atak serca po powrocie z kolejnej rozprawy sądowej.

Postanowieniem SW w Lublinie z dn. 10 II 1992 r. wyrok WSR w Lublinie z dn. 25 XI 1949 r. został uznany za nieważny.

1 III 2016 r. prezydent RP Andrzej Duda odznaczył pośmiertnie Władysława Zarzyckiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

 

do góry